Adhyaya 37
Chapter 37 — सर्वदेवपवित्रारोहणविधिः (Procedure for Installing the Pavitra for All Deities)
अग्निर्भगवान् विष्णोः पवित्रारोपणोपदेशानन्तरं सर्वदेवानां पवित्रारोपणविधिं सामान्यतया निरूपयति। पवित्रं शुभलक्षणयुक्तं पावनसाधनं, यत् सम्यग्मन्त्रध्वनिना संस्कृताग्निना च संयुक्तं भवति; अत्र द्रव्यशुद्धिः, शब्दनिश्चयः, होमशक्तिश्च एकत्र संगच्छन्ति। देवः जगद्योनि-कर्तेति सम्बोध्य सपरिवारः आवाह्यते, प्रातःकाले पवित्रकं समर्प्यते; एष विधिः ‘पवित्रारोपण’ इति नाम्ना निर्दिष्टः, वर्षपर्यन्तपूजाफलप्रदः पावकत्वेन पूर्वार्पितानां समापन-परिपूर्णतां करोति। शिव-सूर्य-वाणेश्वर-शक्तिदेवादिषु विशेषस्वीकारमन्त्राः प्रदत्ताः। सूत्रस्य प्रतीकं नारायण-अनिरुद्ध-सङ्कर्षण-कामदेव-वासुदेवव्याप्तत्वेन व्याख्यातं, येन रक्षणं, ऐश्वर्यं, आरोग्यं, विद्या, प्रजा, चतुर्विधपुरुषार्थाश्च साध्यन्ते। अन्ते पवित्रकस्य दिव्यलोकप्रेषण-विसर्जनं चक्रं पूरयति; पाठभेदाश्चोक्ताः, परम्पराप्रसारणइतिहासं सूचयन्ति।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये विष्णुपवित्रारोहणं नाम षट्त्रिंशो ऽध्यायः अथ सप्तत्रिंशो ऽध्यायः सर्वदेवपवित्रारोहणविधिः अग्निर् उवाच सङ्क्षेपात् सर्वदेवानां पवित्रारोहणं शृणु पवित्र सर्वलक्ष्म स्यात् स्वरसानलगं त्वपि
इत्यादिमहापुराणे आग्नेये विष्णुपवित्रारोहणं नाम षट्त्रिंशोऽध्यायः समाप्तः। अथ सप्तत्रिंशोऽध्यायः—सर्वदेवपवित्रारोहणविधिः। अग्निरुवाच—सङ्क्षेपात् सर्वदेवानां पवित्रारोहणं शृणु। पवित्रं सर्वलक्षणसम्पन्नं स्यात्, स्वमन्त्रस्वरेण चानलसंयोगेन च युक्तं भवेत्।
Verse 2
जगद्योने समागच्छ परिवारगणैः सह निमन्त्रयाम्यहं प्रातर्दद्यान्तुभ्यं पवित्रकं
जगद्योने समागच्छ परिवारगणैः सह। निमन्त्रयाम्यहं त्वां; प्रातस्तुभ्यं पवित्रकं ददामि।
Verse 3
जगत्सृजे नमस्तुभ्यं गृह्णीष्वेदं पवित्रकं पवित्रारोपणमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः जगत्सूते इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः पवित्रीकरणार्थाय वर्षपूजाफलप्रदं
जगत्सृजे नमस्तुभ्यं गृह्णीष्वेदं पवित्रकम्। एषा क्रिया ‘पवित्रारोहण’ इति कथ्यते। पवित्रीकरणार्थाय वर्षपूजाफलप्रदा च।
Verse 4
शिवदेव नमस्तुभ्यं गृह्णीष्वेदं पवित्रकं मणिविद्रुममालाभिर्मन्दारकुसुमादिभिः
शिवदेव नमस्तुभ्यं गृह्णीष्वेदं पवित्रकम्। मणिविद्रुममालाभिर्मन्दारकुसुमादिभिः सह।
Verse 5
इयं सांवत्सरी पूजा तवास्तु वेदवित्पते सांवत्सरीमिमां पूजां सम्पाद्य विधिमन्मम
इयं सांवत्सरी पूजा तवास्तु वेदवित्पते। सांवत्सरीमिमां पूजां विधिमत्सम्पाद्य मम कृतिः।
Verse 6
व्रज पवित्रकेदानीं स्वर्गलोकं विसर्जितः सूर्यदेव नमस्तुभ्यं गृह्णीष्वेदं पवित्रकं
व्रजेदानीं पवित्रक स्वर्गलोकं विसर्जितः। सूर्यदेव नमस्तुभ्यं गृह्णीष्वेदं पवित्रकम्॥
Verse 7
पवित्रीकरणार्थाय वर्षपूजाफलप्रदं शिवदेव नमस्तुभ्यं गृह्णीष्वेदं पवित्रकं
पवित्रीकरणार्थाय वर्षपूजाफलप्रदम्। शिवदेव नमस्तुभ्यं गृह्णीष्वेदं पवित्रकम्॥
Verse 8
पवित्रीकरणार्थाय वर्षपूजाफलप्रदं वाणेश्वर नमस्तुभ्यं गृह्णीष्वेदं पवित्रकं
पवित्रीकरणार्थाय वर्षपूजाफलप्रदम्। वाणेश्वर नमस्तुभ्यं गृह्णीष्वेदं पवित्रकम्॥
Verse 9
पवित्रीकरणार्थाय वर्षपूजाफलप्रदं शक्तिदेव नमस्तुभ्यं गृह्णीष्वेदं पवित्रकं
पवित्रीकरणार्थाय वर्षपूजाफलप्रदम्। शक्तिदेव नमस्तुभ्यं गृह्णीष्वेदं पवित्रकम्॥
Verse 10
पवित्रीकरणार्थाय वर्षपूजाफलप्रदं नारायणमयं सूत्रमनिरुद्धमयं वरं
पवित्रीकरणार्थाय वर्षपूजाफलप्रदं नारायणमयं सूत्रमनिरुद्धमयं वरम्॥
Verse 11
धनधान्यायुरारोग्यप्रदं सम्प्रददामि ते कामदेवमयं सूत्रं सङ्कर्षणमयं वरं
धनधान्यायुरारोग्यप्रदं ते सम्प्रददामि; कामदेवमयं सङ्कर्षणमयं च वरं पवित्रसूत्रं ददामि।
Verse 12
विद्यासन्ततिसौभाग्यप्रदं सम्प्रददामि ते वासुदेवमयं सूत्रं धर्मकामार्थमोक्षदं
विद्यासन्ततिसौभाग्यप्रदं ते सम्प्रददामि; वासुदेवमयं सूत्रं धर्मकामार्थमोक्षदं ददामि।
Verse 13
संसारसागरोत्तारकारणं प्रददामि ते विश्वरूपमयं सूत्रं सर्वदं पापनाशनं
संसारसागरोत्तारकारणं ते प्रददामि; विश्वरूपमयं सूत्रं सर्वदं पापनाशनं ददामि।
Verse 14
गणेश्वर इति ग, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः परमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः अतीतानागतकुलसमुद्धारं ददामि ते कनिष्ठादीनि चत्वारि मनुभिस्तु क्रमाद्ददे
अतीतानागतकुलसमुद्धारं ते ददामि; कनिष्ठादीनि चत्वारि मनुभिः क्रमाद् दत्तानि इति।
Frequently Asked Questions
It functions as a purification and completion rite for annual worship, explicitly said to bestow the fruit of the worship performed throughout the year (varṣa-pūjā-phala) while re-consecrating the deity-relationship through mantra and fire.
By framing annual ritual purification as a dharmic discipline that secures prosperity, health, learning, and lineage-welfare while orienting the worshipper toward mokṣa through sin-destruction, world-ocean crossing symbolism, and puruṣārtha integration.