Adhyaya 28
Abhiṣeka-vidhāna (The Procedure for Consecratory Bathing)
अध्यायेऽस्मिन् दीक्षावर्णनानन्तरं नारदेनाभिषेकविधानं निरूप्यते। एषोऽभिषेकः आचार्यस्य शिष्यस्य च साधकस्य सिद्धिकरः, रोगशमनहेतुः च। रत्नालङ्कृत-प्रतिमायुक्त-कुम्भाः मध्ये आरभ्य पूर्वादिक्रमेन यथाविधि स्थाप्यन्ते, विश्वरचनानुरूपेण विन्यासः प्रदर्श्यते। सहस्रावृत्त्या वा शतावृत्त्या च कर्मणः तीव्रता निर्दिश्यते। मण्डपे मण्डले च विष्णुः पीठे पूर्वोत्तराभिमुखः प्रतिष्ठाप्यते; आचार्यादयः पुत्रकश्च संस्कृताः, अभिषेकायैव पूजनं कृत्वा गीतादि-मङ्गलध्वनिभिः कर्म प्रवर्तते। अन्ते योगपीठसम्बद्धोपकरणप्रदानं, गुरोः समयव्रतघोषणा, रहस्यपालन-नियमश्च—एतेन शिष्यः परम्पराधिकारं लभते।
Shlokas
Verse 1
ए इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये सर्वदीक्षाकथनं नाम सप्तविंशोध्यायः पशूनिति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः तत् पुनरिति ख, ग, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकचतुष्टयपाठः अथ अष्टाविंशोध्यायः अभिषेकविधानं नारद उवाच अभिषेकं प्रवक्ष्यामि यथाचार्यस्तु पुत्रकः सिद्धिभाक् साधको येन रोगी रोगाद्विमुच्यते
आग्नेये आदिमहापुराणे सप्तविंशोऽध्यायः “सर्वदीक्षाकथनम्” इति नाम्ना प्रसिद्धः (चिह्नितपुस्तकेषु पाठभेदाः सूचिताः)। अथ अष्टाविंशोऽध्यायः “अभिषेकविधानम्” आरभ्यते। नारद उवाच—अभिषेकं प्रवक्ष्यामि येनाचार्यः पुत्रकश्च साधकः सिद्धिभाग्भवति, रोगी च रोगाद्विमुच्यते।
Verse 2
राज्यं राजा सुतं स्त्रीञ्च प्राप्नुयान्मलनाशनं मूर्तिकुम्भान् सुरत्नाढ्यान्मध्यपूर्वादितो न्यसेत्
मलनाशनेनानेन विधिना राजा राज्यं प्राप्नुयात्, सुतं स्त्रीञ्चापि लभेत। सुरत्नाढ्यान् मूर्तिकुम्भान् मध्यात् प्रागादितो न्यसेत्।
Verse 3
सहस्रावर्तितान् कुर्यादथवा शतवर्तितान् मण्डपे मण्डले विष्णुं प्राच्यैशान्याञ्च पीठिके
सहस्रावर्तितान् कुर्यात्, अथवा शतावर्तितान्। मण्डपे मण्डले विष्णुं प्राच्यैशान्याञ्च पीठिके स्थापयेत्।
Verse 4
निवेश्य शकलीकृत्य पुत्रकं साधकादिकं अभिषेकं समभ्यर्च्य कुर्याद्गीतादिपूर्वकं
निवेश्य शकलीकृत्य पुत्रकं साधकादिकं च, अभिषेकं समभ्यर्च्य, गीतादिपूर्वकं ततो विधिं कुर्यात्।
Verse 5
दद्याच्च योगपीठादींस्त्वनुग्राह्यास्त्वया नराः गुरुश् च समयान् ब्रूयाद्गुप्तः शिष्योथ सर्वभाक्
योगपीठादीन् दद्यात्; त्वया अनुग्राह्याः नराः प्रसादं लभेरन्। गुरुश्च समयान् ब्रूयात्; शिष्यः गुप्तः सन् ततः सर्वभाक् भवेत्।
Frequently Asked Questions
It is described as impurity-destroying, granting sovereignty to a king, enabling attainment of son and wife, producing siddhi for guru and sādhaka, and releasing a sick person from disease.
The procedural details (mandala layout, repetition counts, installation, music/recitation) culminate in samaya vows and secrecy, showing that efficacy depends on disciplined conduct and controlled transmission, not merely external performance.