Shloka 24

कालियदमना: यमुनाशुद्धिः, करुणा-निग्रहः, स्तुति-तत्त्वम्

Devanagari script

नन्दगोपश् च निश्चेष्टो न्यस्य पुत्रमुखे दृशम् यशोदा च महाभागा बभूव मुनिसत्तम

Transliteration

nandagopaś ca niśceṣṭo nyasya putramukhe dṛśam yaśodā ca mahābhāgā babhūva munisattama

Translation

О лучший из мудрецов, Нанда застыл, вперив взгляд в лицо сына; и благородная Яшода тоже оцепенела, поражённая увиденным.

Word by Word

• नन्दगोपः: Nandagopa
• नन्दगोपः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नन्दगोप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—नन्दः + गोपः

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• निश्चेष्टः: motionless
• निश्चेष्टः: Karta-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निः (उपसर्ग) + चेष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण

• न्यस्य: having placed
• न्यस्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: नि + अस् (धातु) → न्यस्य (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund) अव्यय; ‘न्यस्य’ = ‘placing’

• पुत्रमुखे: on the son’s face
• पुत्रमुखे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक) + मुख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; समासः—पुत्रस्य मुखम् (षष्ठी-तत्पुरुष)

• दृशम्: his gaze/eyesight
• दृशम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: दृश्/दृश् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; (दृश् = दृष्टि)

• यशोदा: Yaśodā
• यशोदा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यशोदा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• महाभागा: most fortunate/noble
• महाभागा: Karta-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महा (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—महान् भागः यस्याः (कर्मधारय)

• बभूव: became/was
• बभूव: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• मुनिसत्तम: O best of sages
• मुनिसत्तम: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक) + सत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन; समासः—मुनीनां सत्तमः (षष्ठी-तत्पुरुष)

Speaker

Sage Parāśara (narrating to Maitreya)

Characters & Entities

• Nanda
• Yashoda
• Krishna

FAQs

What is the significance of Yaśodā and Nanda becoming motionless in the Vishnu Purana?

Their stillness marks the shock of encountering divinity within ordinary parental intimacy—an abrupt moment where the child Krishna is revealed as the cosmic Lord, suspending all normal human response.

How does Sage Parāśara explain the revelation of Krishna’s divinity here?

Parāśara narrates it as a direct epiphany: the foster-parents’ gaze is fixed on the child’s mouth/face, and the overwhelming vision renders them inert—signaling that the Supreme Reality can disclose itself even within domestic lila.

What is the theological importance of Lord Vishnu in this context?

The verse supports the Vaishnava claim that Vishnu (as Krishna) is the sovereign ground of the cosmos, capable of containing and revealing the universe while remaining present in a tender, accessible human form.