Previous Verse
Next Verse

Shloka 21

नरकासुरवधः, अदीतिकुण्डल-प्रत्यर्पणम्, तथा भारावतरण-लीला

शस्त्रास्त्रवर्षं मुञ्चन्तं तं भौमं नरकं बली क्षिप्त्वा चक्रं द्विधा चक्रे चक्री दैतेयचक्रहा

śastrāstravarṣaṃ muñcantaṃ taṃ bhaumaṃ narakaṃ balī kṣiptvā cakraṃ dvidhā cakre cakrī daiteyacakrahā

Когда могучий Нарака Бхаума обрушил дождь оружия и стрел, Господь, несущий диск, метнул Сударшану и вмиг рассёк надвое круговое построение дайтьев.

शस्त्रास्त्रवर्षम्a shower of weapons and missiles
शस्त्रास्त्रवर्षम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootशस्त्र-अस्त्र-वर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; द्वन्द्व-समास (शस्त्र + अस्त्र) ततः तत्पुरुष (वर्षम्)
मुञ्चन्तम्hurling/releasing
मुञ्चन्तम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeVerb
Rootमुच् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान-कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘नरकम्’ इत्यस्य विशेषणम्
तम्him
तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
भौमम्earth-born (son of Bhūmi)
भौमम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootभौम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘नरकम्’ इत्यस्य विशेषणम्
नरकम्Naraka
नरकम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootनरक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
बलीmighty
बली:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootबलिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तृ-विशेषणम्
क्षिप्त्वाhaving hurled
क्षिप्त्वा:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootक्षिप् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund)
चक्रम्discus
चक्रम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootचक्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
द्विधाin two
द्विधा:
Sambandha (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootद्विधा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (in two, in two parts)
चक्रेmade (into)/split
चक्रे:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट्-लकार (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद
चक्रीthe discus-bearer (Krishna)
चक्री:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootचक्रिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘चक्र’धारी इति बहुव्रीह्यर्थे तद्धित/प्रातिपदिक
दैतेयचक्रहाdestroyer of the demon host/array
दैतेयचक्रहा:
Karta (Appositional epithet/कर्ता)
TypeNoun
Rootदैतेय-चक्र-हन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (दैतेयानां चक्रं हन्ति/हृतवान्) उपाधि

Sage Parāśara (narrating to Maitreya)

Avatara: Krishna

Purpose: Śrī Kṛṣṇa counters Naraka’s weapon-rain by releasing Sudarśana to shatter the daitya battle-formation and turn the tide toward dharma.

Leela: Yuddha

Dharma Restored: Neutralization of adharma’s organized violence and protection of the righteous

Concept: No matter how dense the assault of adharma, the Lord’s dharma-śakti (symbolized by Sudarśana) decisively cuts through it.

Vedantic Theme: Dharma

Application: When overwhelmed by ‘weapon-rain’ (stress, hostility, propaganda), return to a clear dharmic center and act with disciplined precision.

Vishishtadvaita: Sudarśana as the Lord’s ordering power—His immanent governance that protects beings while remaining transcendent.

Vishnu Form: Krishna

V
Vishnu (as Krishna, the cakrī)
N
Naraka (Bhauma)
D
Daityas (demon host)

FAQs

In this verse, the Chakra represents Vishnu’s sovereign power to restore cosmic order instantly—cutting through the demon’s weapon-storm and breaking the adharma-driven war formation.

Parāśara frames victory as an expression of the Lord’s inherent supremacy: when adharma culminates in violent force (a ‘rain’ of weapons), the divine will (Chakra) decisively re-establishes dharma.

Vishnu appears as the cakrī—Supreme Reality acting immanently—whose effortless action subdues demonic power and safeguards the moral and cosmic order.