Previous Verse
Next Verse

Shloka 39

Kālayavana’s Rise, Dvārakā’s Founding, and Muchukunda’s Awakening (Śaraṇāgati & Brahman-Stuti)

राज्यम् उर्वी बलं कोशो मित्रपक्षस् तथात्मजाः भार्या भृत्यजनो ये च शब्दाद्या विषयाः प्रभो

rājyam urvī balaṃ kośo mitrapakṣas tathātmajāḥ bhāryā bhṛtyajano ye ca śabdādyā viṣayāḥ prabho

О Господь: царство и земля, военная сила и казна; союзники и сыновья; жена и слуги — и даже предметы чувств, начиная со звука: всё это собирается вокруг власти и удачи и считается внешним достоянием воплощённой жизни.

राज्यम्kingdom
राज्यम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootराज्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (Case 1), एकवचन
उर्वीearth/land
उर्वी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootउर्वी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (Case 1), एकवचन
बलम्strength/army
बलम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootबल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (Case 1), एकवचन
कोशःtreasury
कोशः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकोश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Case 1), एकवचन
मित्र-पक्षःthe side/group of friends
मित्र-पक्षः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमित्र (प्रातिपदिक) + पक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Case 1), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (मित्राणां पक्षः)
तथाlikewise
तथा:
Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formप्रकार/समुच्चयार्थक-अव्यय (adverb: likewise)
आत्मजाःsons/children
आत्मजाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootआत्मज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Case 1), बहुवचन
भार्याwife
भार्या:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभार्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (Case 1), एकवचन
भृत्य-जनःservant-people/retinue
भृत्य-जनः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभृत्य (प्रातिपदिक) + जन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Case 1), एकवचन; समासः—कर्मधारयः (भृत्यः जनः)
येwhich/who
ये:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Case 1), बहुवचन (सम्बन्धे ‘विषयाः’ इत्यनेन)
and
:
Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
शब्द-आद्याःbeginning with sound (etc.)
शब्द-आद्याः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootशब्द (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Case 1), बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (शब्दः आदिः येषां ते)
विषयाःsense-objects
विषयाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविषय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Case 1), बहुवचन
प्रभोO lord
प्रभो:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootप्रभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Case 8), एकवचन

Sage Parāśara (teaching Maitreya)

P
Parāśara
M
Maitreya
K
Kings

FAQs

The verse groups the classic supports of sovereignty—territory, force, wealth, allies, heirs, and dependents—to show how worldly rule is sustained by external acquisitions rather than inner liberation.

By placing “sound and the rest” alongside political and familial assets, Parāśara frames sense-enjoyments as possessions that bind the mind, reinforcing a dharmic call toward restraint and discernment.

Addressing the listener as “O Lord” underscores that true sovereignty belongs to the Supreme, while human power and its possessions remain contingent within Vishnu’s cosmic order.