Vamana Purana — Saptarishis Seek Uma for Shiva, Shloka 54

The Saptarishis Seek Uma for Shiva: Himavan Grants the Marriage

Devanagari script

इहस्थां त्वां समाभाष्य गमिष्यामि पृथूदकम् पृच्छामि यदहं त्वां वै तत्र न क्रोद्धुमर्हसि

Transliteration

ihasthāṃ tvāṃ samābhāṣya gamiṣyāmi pṛthūdakam pṛcchāmi yadahaṃ tvāṃ vai tatra na kroddhumarhasi

Translation

Поговорив с тобой здесь, я отправлюсь в Pṛthūdaka. Там я задам тебе один вопрос; потому тебе не следует гневаться на меня из‑за этого.

Word by Word

• इहस्थाम्: (you) staying here
• इहस्थाम्: कर्म (कर्मकारक)
• Type: Adjective
• Root: इह-स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; अव्ययीभाव-समासः (इह + स्थ) = 'here-situated'; त्वाम् इति विशेषणम्

• त्वाम्: you
• त्वाम्: कर्म (कर्मकारक)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया (2nd), एकवचन; सर्वनाम

• समाभाष्य: having spoken to/addressed
• समाभाष्य: पूर्वकाल (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ-भाष् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त/ल्यबन्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive); उपसर्गौ: सम्-, आ-; 'having addressed'

• गमिष्यामि: I will go
• गमिष्यामि: कर्ता (कर्तृकारक)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लृट् (Simple Future/लृट्), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• पृथूदकम्: to the abundant waters / Pṛthūdaka (place)
• पृथूदकम्: कर्म (कर्मकारक)
• Type: Noun
• Root: पृथु-उदक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्मधारयः—पृथुं (बहु) उदकम्

• पृच्छामि: I ask
• पृच्छामि: कर्ता (कर्तृकारक)
• Type: Verb
• Root: प्रच्छ्/पृच्छ् (धातु)
• Form: लट् (Present/लट्), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• यत्: that (which)
• यत्: सम्बन्ध (वाक्यसम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; सम्बन्धबोधक (conjunctive particle: 'that/which' introducing clause)

• अहम्: I
• अहम्: कर्ता (कर्तृकारक)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम

• त्वाम्: you
• त्वाम्: कर्म (कर्मकारक)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया (2nd), एकवचन; सर्वनाम

• वै: indeed
• वै: सम्बन्ध (निपातार्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic particle)

• तत्र: there
• तत्र: अधिकरण (अव्ययार्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb: 'there')

• न: not
• न: सम्बन्ध (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (negation)

• क्रोद्धुम्: to be angry
• क्रोद्धुम्: कर्म (अनुज्ञा/निषेधविषय)
• Type: Verb
• Root: क्रुध् (धातु) + तुमुन् (कृदन्त)
• Form: तुमन्त (infinitive/तुमुन्); 'to be angry'

• अर्हसि: you ought/are fit
• अर्हसि: कर्ता (कर्तृकारक)
• Type: Verb
• Root: अर्ह् (धातु)
• Form: लट् (Present), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Speakers

• Unspecified in input (dialogue voice addressing a woman/ascetic: ‘bhavatī’
• ‘kṛśodari’ appears in following verses)

Key Themes

• Tirtha Mahatmya (place-name occurs)
• Ethics of dialogue (non-anger, respectful inquiry)
• Tapas / ascetic discipline (context continues into next verses)

Verse Rasa (Emotional Flavour)

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhayanaka", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

The verse frames inquiry as a disciplined act: one should ask even sensitive questions without provoking anger, and the hearer should restrain krodha. This reflects Purāṇic ethics where truth-seeking is paired with śānti (forbearance).

How does this fit the Pancalakshana?

This is best classified under ākhyāna / vaṃśānucarita-adjacent narrative material rather than cosmological sarga/pratisarga. It functions as didactic dialogue embedded in the Purāṇic narrative layer.

What is the symbolic significance?

Going to a tīrtha (Pṛthūdaka) before posing a question suggests that sacred space and inner purity support right questioning and right hearing—knowledge is sought in an atmosphere of restraint and sanctity.