Shloka 57
Dietary Rules & Purification — Dietary Rules, Purification (Śauca), and the Duties of the Householder and Forest-Dweller
Devanagari script
तत्रारण्योपभोगैश्च तपोभिश्चात्मकर्षणम् भूमौ शय्या ब्रह्मचर्यं पितृदेवातिथिक्रिया
Transliteration
tatrāraṇyopabhogaiśca tapobhiścātmakarṣaṇam bhūmau śayyā brahmacaryaṃ pitṛdevātithikriyā
Translation
Там, в лесу, питаясь лесными дарами и посредством аскез (тапаса), следует упражняться в самообуздании. Следует спать на земле, хранить брахмачарью (целомудрие) и совершать надлежащие обряды в честь предков, богов и гостей.
Word by Word
तत्रthere
तत्र:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय, देशवाचक (locative adverb: ‘there/in that stage’)
आरण्य-उपभोगैःwith forest provisions/usages
आरण्य-उपभोगैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootआरण्य (प्रातिपदिक) + उपभोग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; कर्मधारयः: आरण्याः उपभोगाः (forest-appropriate enjoyments/uses)
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चय (conjunction)
तपोभिःwith austerities
तपोभिः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चय (conjunction)
आत्म-करषणम्self-mortification, self-discipline
आत्म-करषणम्:
Karta/Viṣaya (कर्ता/विषय)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक) + करषण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः: आत्मनः करषणम् (self-discipline/mortification)
भूमौon the ground
भूमौ:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
शय्याbed, sleeping place
शय्या:
Karta/Viṣaya (कर्ता/विषय)
TypeNoun
Rootशय्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (भूमौ) शय्या—भूमौ इति सप्तमीसंबन्धः
ब्रह्मचर्यम्celibacy, chastity
ब्रह्मचर्यम्:
Karta/Viṣaya (कर्ता/विषय)
TypeNoun
Rootब्रह्मचर्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पितृ-देव-अतिथि-क्रियाrites for ancestors, gods, and guests
पितृ-देव-अतिथि-क्रिया:
Karta/Viṣaya (कर्ता/विषय)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक) + देव (प्रातिपदिक) + अतिथि (प्रातिपदिक) + क्रिया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषसमासः: पितॄणां देवानाम् अतिथीनां च क्रिया (rites/service for ancestors, gods, guests)
Speakers
Narrative layer not explicit in the provided excerpt; commonly Pulastya → Nārada in the Vāmana Purāṇa framework (uncertain for this specific verse without surrounding text).
Key Themes
Varnashrama-DharmaVānaprasthaTapasBrahmacaryaPitṛ-yajña / Deva-yajña / Atithi-satkara
Verse Rasa (Emotional Flavour)
{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "vira", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }