HomeVamana PuranaAdh. 2Shloka 5
Previous Verse
Next Verse

Vamana Purana — Daksha's Sacrifice & Kapalin Rudra, Shloka 5

Daksha’s Sacrifice and the Origin of Kapalin Rudra (Pulastya–Narada Dialogue)

सरस्सु पद्म गगने च तारका जलाशयेष्वेव तथा पयांसि सतां च चित्तं हि दिशां मुखैः समं वैमल्यमायान्ति शशङ्ककान्तयः // वम्प्_2.4 ए तादृशे हरः काले मघपृष्ठाधिवासिनीम् सतीमादाय शैलेन्द्रं मन्दरं समुपाययौ

sarassu padma gagane ca tārakā jalāśayeṣveva tathā payāṃsi satāṃ ca cittaṃ hi diśāṃ mukhaiḥ samaṃ vaimalyamāyānti śaśaṅkakāntayaḥ // VamP_2.4 e tādṛśe haraḥ kāle maghapṛṣṭhādhivāsinīm satīmādāya śailendraṃ mandaraṃ samupāyayau

В озёрах сияют лотосы; в небе мерцают звёзды; в водоёмах даже воды кажутся прозрачными. Так и лунное сияние приносит чистоту — одинаково во все стороны — умам добродетельных. В такое время Хара (Шива), взяв с собой Сати, обитавшую на спине Магхи, отправился к владычному горному царю Мандаре.

saratsuin lakes
saratsu:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootsaras (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन
padmānilotuses
padmāni:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpadma (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
gaganein the sky
gagane:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootgagana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
caand
ca:
Sambandha/Avyaya (सम्बन्ध/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
tārakāḥstars
tārakāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottārakā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
jalāśayeṣuin reservoirs of water
jalāśayeṣu:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootjala-āśaya (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी/उपपद-तत्पुरुष (जलस्य आशयः); पुंलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन
evaindeed / just
eva:
Sambandha/Avyaya (सम्बन्ध/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअवधारण-निपात (emphatic particle)
tathālikewise
tathā:
Sambandha/Avyaya (सम्बन्ध/अव्यय)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
payāṃsiwaters
payāṃsi:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpayas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
satāmof the good (people)
satām:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootsat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
caand
ca:
Sambandha/Avyaya (सम्बन्ध/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
cittammind
cittam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootcitta (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
hiindeed
hi:
Sambandha/Avyaya (सम्बन्ध/अव्यय)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formनिपात (particle), causal/emphatic ‘indeed/for’
diśāmof the directions
diśām:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootdiś (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
mukhaiḥby (their) faces / fronts
mukhaiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootmukha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
samamequally
samam:
Sambandha/Avyaya (सम्बन्ध/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootsama (प्रातिपदिक used adverbially)
Formअव्ययीभाव-प्रयोगवत् (adverbial accusative), ‘equally/together’
vaimalyampurity / clarity
vaimalyam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvaimalya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; अवस्थार्थक-द्वितीया
āyāntiattain / come to
āyānti:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√i (धातु) + ā- (उपसर्ग)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
śaśaṅka-kāntayaḥmoonlight rays / the moon’s splendors
śaśaṅka-kāntayaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśaśaṅka (प्रातिपदिक) + kānti (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (शशाङ्कस्य कान्तयः); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
tādṛśesuch
tādṛśe:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roottādṛśa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; kāle-विशेषण
haraḥHara (Śiva)
haraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roothara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
kāleat the time
kāle:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootkāla (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
magha-pṛṣṭha-adhivāsinīmdwelling on Magha’s back (i.e., in that region)
magha-pṛṣṭha-adhivāsinīm:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmagha (प्रातिपदिक) + pṛṣṭha (प्रातिपदिक) + adhivāsinī (प्रातिपदिक)
Formबहुपद-तत्पुरुष (मघपृष्ठे अधिवसति इति); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; satīm-विशेषण
satīmSatī
satīm:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsatī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
ādāyahaving taken
ādāya:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Root√dā (धातु) + ā- (उपसर्ग)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), ‘having taken’
śailendramlord of mountains
śailendram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootśaila-indra (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष/कर्मधारय-सदृश (शैलानाम् इन्द्रः); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
mandaramMandara (mountain)
mandaram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmandara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; śailendram apposition
samupāyayauwent/approached
samupāyayau:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√i (धातु) + sam- + upa- (उपसर्ग)
Formलिट् (परोक्षभूत/perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
Not explicit in the excerpt; narrative voice (likely within Pulastya → Nārada framenot stated here)
Śiva (Hara)Satī
Purifying power of moonlightMind purification of the virtuousŚaiva narrative transitionSacred mountain setting (Mandara)

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

Purity is portrayed as both cosmological and psychological: moonlight ‘clears’ waters and also clarifies the minds of the virtuous. The ethical suggestion is that sattvic minds resonate with cosmic order, becoming naturally lucid and non-turbulent.

Primarily narrative (ākhyāna) and setting for a deity-focused episode rather than sarga/pratisarga. It supports dharma-oriented teaching indirectly by establishing auspicious time and sanctified space for ensuing events.

Moonlight (śaśāṅka-kānti) symbolizes cooling illumination—knowledge that pacifies. Mandara, a famed cosmic mountain in Purāṇic imagination, signals a transition from pastoral/natural description to a divine-līlā setting centered on Śiva with Satī.