Verse 49
Yogatattva
जायन्ते योगिनो देहे तानि वक्ष्याम्यशेषतः ।
शरीरलघुता दीप्तिर्जाठराग्निविवर्धनम् ॥
कृशत्वं च शरीरस्य तदा जायेत निश्चितम् ।
योगाविघ्नकराहारं वर्जयेद्योगवित्तमः ॥
लवणं सर्षपं चाम्लमुष्णं रूक्षं च तीक्ष्णकम् ।
शाकजातं रामठादि वह्निस्त्रीपथसेवनम् ॥
प्रातःस्नानोपवासादिकायक्लेशांश्च वर्जयेत् ।
अभ्यासकाले प्रथमं शस्तं क्षीराज्यभोजनम् ॥
गोधूममुद्गशाल्यन्नं योगवृद्धिकरं विदुः ।
ततः परं यथेष्टं तु शक्तः स्याद्वायुधारणे ॥
जायन्ते । योगिनः । देहे । तानि । वक्ष्यामि । अशेषतः ।
शरीर-लघुता । दीप्तिः । जाठर-अग्नि-विवर्धनम् ।
कृशत्वम् । च । शरीरस्य । तदा । जायेत । निश्चितम् ।
योग-अविघ्न-कर-आहारम् । वर्जयेत् । योग-वित्तमः ।
लवणम् । सर्षपम् । च । आम्लम् । उष्णम् । रूक्षम् । च । तीक्ष्णकम् ।
शाक-जातम् । रामठ-आदि । वह्नि । स्त्री-पथ-सेवनम् ।
प्रातः-स्नान । उपवास-आदि । काय-क्लेशान् । च । वर्जयेत् ।
अभ्यास-काले । प्रथमम् । शस्तम् । क्षीर-आज्य-भोजनम् ।
गोधूमम् । मुद्गम् । शालि-अन्नम् । योग-वृद्धि-करम् । विदुः ।
ततः । परम् । यथा-इष्टम् । तु । शक्तः । स्यात् । वायु-धारणे ।
jāyante yogino dehe tāni vakṣyāmyaśeṣataḥ |
śarīralaghutā dīptir jāṭharāgnivivardhanam ||
kṛśatvaṃ ca śarīrasya tadā jāyeta niścitam |
yogāvighnakarāhāraṃ varjayedyogavittamaḥ ||
lavaṇaṃ sarṣapaṃ cāmlamuṣṇaṃ rūkṣaṃ ca tīkṣṇakam |
śākajātaṃ rāmaṭhādi vahni strīpathasevanam ||
prātaḥsnānopavāsādikāyakleśāṃśca varjayet |
abhyāsakāle prathamaṃ śastaṃ kṣīrājyabhojanam ||
godhūmamudgaśālyannaṃ yogavṛddhikaraṃ viduḥ |
tataḥ paraṃ yatheṣṭaṃ tu śaktaḥ syādvāyudhāraṇe ||
В теле йогина возникают эти признаки; я изложу их без остатка: лёгкость тела, сияние и усиление желудочного огня. Тогда несомненно появляется и худоба тела. Наилучший знаток йоги должен избегать пищи, препятствующей йоге: соли, горчицы, кислого, чрезмерно острого и горячего, сухого и резкого, раздражающего; а также листовых овощей, таких как раматха и подобные; следует избегать излишнего огня/жара, общения с женщинами (полової связи) и дорожных странствий. Надлежит оставить и телесные истязания — омовение на рассвете, пост и прочее. В начале практики полезны молоко и топлёное масло (гхи). Пшеница, маш и рис известны как укрепляющие рост йоги. Затем, по желанию и по силам, йог становится способным к удержанию дыхания.
In the yogin’s body these (signs) arise; I shall state them without remainder: lightness of the body, radiance, and increase of the gastric fire. And leanness of the body then certainly arises. The best knower of yoga should avoid food that causes obstacles to yoga: salt, mustard, sour (foods), hot (pungent) items, dry items, and sharp/irritant (foods); leafy vegetables, (items like) rāmaṭha and the like; fire (i.e., excessive heat/exposure), intercourse/association with women, and travel on the road. One should also avoid bodily mortifications such as early-morning bathing and fasting. At the beginning of practice, milk and ghee are recommended as food. Wheat, mung-beans, and rice are known to promote the growth of yoga. Thereafter, as one wishes; one becomes capable of retention of the breath.