Sarvasara Upanishad 4 — Verse 4

Sanskrit (Devanagari)

मन आदिचतुर्दशकरणैः पुष्कलैरादित्याद्यनुगृहीतैः शब्दादीन् विषयान् स्थूलान् यदोपलभते तदात्मनो जागरणम्। तद्वासनासहितैश्चतुर्दशकरणैः शब्दाद्यभावेऽपि वासनामयाञ्छब्दादीन् यदोपलभते तदात्मनः स्वप्नम्। चतुर्दशकरणो परमाद्विशेषविज्ञानाभावाद्यदा शब्दादीन्नोपलभते तदात्मनः सुषुप्तम्। अवस्थात्रयभावाभावसाक्षी स्वयंभावरहितं नैरन्तर्यं चैतन्यं यदा तदा तुरीयं चैतन्यमित्युच्यते॥४॥

Padapatha (Word Split)

मनः । आदि-चतुर्दश-करणैः । पुष्कलैः । आदित्य-आदि-अनुगृहीतैः । शब्द-आदीन् । विषयान् । स्थूलान् । यदा । उपलभते । तत् । आत्मनः । जागरणम् । तत्-वासना-सहितैः । चतुर्दश-करणैः । शब्द-आदि-अभावे । अपि । वासना-मयान् । शब्द-आदीन् । यदा । उपलभते । तत् । आत्मनः । स्वप्नम् । चतुर्दश-करणः । परमात् । विशेष-विज्ञान-अभावात् । यदा । शब्द-आदीन् । न । उपलभते । तत् । आत्मनः । सुषुप्तम् । अवस्था-त्रय-भाव-अभाव-साक्षी । स्वयम्-भाव-रहितम् । नैरन्तर्यम् । चैतन्यम् । यदा । तदा । तुरीयम् । चैतन्यम् । इति । उच्यते ॥४॥

IAST Transliteration

mana ādi-caturdaśa-karaṇaiḥ puṣkalair ādityādya-anugṛhītaiḥ śabdādīn viṣayān sthūlān yadopalabhate tadātmano jāgaraṇam | tad-vāsanā-sahitaiś caturdaśa-karaṇaiḥ śabdādya-abhāve 'pi vāsanā-mayān śabdādīn yadopalabhate tadātmanaḥ svapnam | caturdaśa-karaṇo paramād viśeṣa-vijñāna-abhāvād yadā śabdādīn nopalabhate tadātmanaḥ suṣuptam | avasthā-traya-bhāva-abhāva-sākṣī svayaṃ-bhāva-rahitaṃ nairantaryaṃ caitanyaṃ yadā tadā turīyaṃ caitanyam ity ucyate ||4||

Translation

Когда ум вместе с четырнадцатью орудиями (чувствами и внутренними способностями), обильными и поддержанными солнцем и подобными силами, воспринимает грубые объекты — звук и прочее, это есть состояние бодрствования Атмана. Когда теми же четырнадцатью орудиями, сопровождаемыми скрытыми впечатлениями (васанами), он воспринимает «звуки» и прочее, сотканные из впечатлений, даже при отсутствии внешнего звука и подобного, это есть сон Атмана. Когда совокупность четырнадцати орудий, по отсутствию различающего знания, отличного от Высшего, не воспринимает звук и прочее, это есть глубокий сон Атмана. Когда же есть непрерывное сознание — свидетель наличия и отсутствия трёх состояний, лишённое собственной модификации, — тогда оно именуется «четвёртым» (турийя) сознанием.

Academic Translation

When the mind, together with the fourteen instruments (the senses and inner faculties), abundant and supported by the sun and the like, apprehends gross objects such as sound, that is the Self’s waking state. When, with those same fourteen instruments accompanied by latent impressions, it apprehends impression-formed sounds and the like even in the absence of external sound and the like, that is the Self’s dream. When the fourteen-instrument complex, due to the absence of distinct cognition apart from the Supreme, does not apprehend sound and the like, that is the Self’s deep sleep. When there is the continuous consciousness that is the witness of the presence and absence of the three states, devoid of any intrinsic modification, that is called the ‘fourth’ (turīya) consciousness.

Verse Context

• Avasthā-traya (three states) and Turīya as sākṣī-caitanya (witness-consciousness)
• Mahavakya: Supports the import of ‘Prajñānam Brahma’ by identifying the ever-present witnessing consciousness as the fundamental reality underlying all states.
• Atharva
• Chandas: Prose