Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 73

Devanagari script

देवलोके भूमिलोको गतः सर्वोऽपि केशव । यावन्नो विकृतिं याति पूर्ववैरमनुस्मरन् । भ्रष्टराज्यो बलिस्तावत्पातालमधितिष्ठतु

Transliteration

devaloke bhūmiloko gataḥ sarvo'pi keśava | yāvanno vikṛtiṃ yāti pūrvavairamanusmaran | bhraṣṭarājyo balistāvatpātālamadhitiṣṭhatu

Translation

«О Кешава, земной мир словно перешёл во владение богов. Пока он — вспоминая прежнюю вражду — не впадёт в извращение ума против нас, пусть Бали, лишённый царства, пребывает в Патале.»

Word by Word

• देवलोके: in the world of the gods
• देवलोके: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: देव + लोक (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (देवानां लोकः)

• भूमिलोकः: the earthly world
• भूमिलोकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भूमि + लोक (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (भूमेः लोकः)

• गतः: has gone
• गतः: Kriya (Predicate as participle/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) → गत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि (has gone)

• सर्वः: entire
• सर्वः: Viśeṣaṇa (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अपि-भाव (also/even)

• केशव: O Keśava
• केशव: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: केशव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• यावत्: as long as / until
• यावत्: Sambandha (Temporal connector)
• Type: Indeclinable
• Root: यावत् (अव्यय)
• Form: अव्यय; काल-परिमाणवाचक (as long as/until)

• नः: of us / our
• नः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन; सर्वनाम

• विकृतिम्: distortion / ruin
• विकृतिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विकृति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• याति: goes / comes to
• याति: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• पूर्ववैरम्: former enmity
• पूर्ववैरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पूर्व + वैर (प्रातिपदिके)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (पूर्वं वैरम्)

• अनुस्मरन्: remembering
• अनुस्मरन्: Kriya-visheṣaṇa (Adverbial participle/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: अनु + स्मृ (धातु) → स्मरन्त् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; उपसर्ग: अनु

• भ्रष्टराज्यः: deprived of kingdom
• भ्रष्टराज्यः: Viśeṣaṇa (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भ्रष्ट + राज्य (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (राज्याद् भ्रष्टः)

• बलिः: Bali
• बलिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: बलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तावत्: for that long
• तावत्: Sambandha (Temporal/extent marker)
• Type: Indeclinable
• Root: तावत् (अव्यय)
• Form: अव्यय; परिमाण/अवधि-वाचक (so long/that long)

• पातालम्: Pātāla (netherworld)
• पातालम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पाताल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• अधितिष्ठतु: let him dwell/occupy
• अधितिष्ठतु: Kriya (Injunctive/आज्ञार्थ क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अधि + स्था (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्; उपसर्ग: अधि

Speaker

Indra (continuing address to Viṣṇu/Keśava)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vastrāpatha-kṣetra (Prabhāsa ambit)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Indra proposes a measured outcome: earth aligned back to devas, Bali confined to Pātāla, preventing renewed hostility; Viṣṇu listens as cosmic realms are implied.

Characters & Entities

• Keśava (Viṣṇu)
• Bali
• Pātāla
• Devaloka
• Bhūmiloka

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Stability of the worlds is preserved by restraining destructive rivalry and restoring rightful governance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The surrounding chapter belongs to Vastrāpathakṣetra Māhātmya; this verse itself is part of the Bali-related discourse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a political-cosmic request concerning Bali’s placement in Pātāla.