Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 14

Devanagari script

विदिशासु च सर्वासु तीर्थसंख्या न विद्यते । पुष्करादीनि तीर्थानि विशाला विरजा गया

Transliteration

vidiśāsu ca sarvāsu tīrthasaṃkhyā na vidyate | puṣkarādīni tīrthāni viśālā virajā gayā

Translation

Во всех направлениях число священных тиртх неисчислимо — таких как Пушкар и другие, Вишала, Вираджа и Гая.

Word by Word

• विदिशासु: in (all) directions/regions
• विदिशासु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: विदिशा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक निपात (conjunction)

• सर्वासु: in all
• सर्वासु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन; विशेषणम् (विदिशासु इति पदस्य)

• तीर्थसंख्या: the number of tīrthas
• तीर्थसंख्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ + संख्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (तीर्थाणां संख्या)

• न: not
• न: Pratishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय (negation particle)

• विद्यते: is found/exists
• विद्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु; विद्=सत्तायाम्/लभे)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपदम् (विद्यते = exists/is found)

• पुष्करादीनि: Puṣkara and others
• पुष्करादीनि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुष्कर + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; तत्पुरुषः (पुष्करम् आदिः येषाम् = beginning with Puṣkara)

• तीर्थानि: sacred places/fords
• तीर्थानि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन

• विशाला: Viśālā (a tīrtha/place)
• विशाला: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विशाला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; नाम (proper noun)

• विरजा: Virajā (a tīrtha/river)
• विरजा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विरजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; नाम (proper noun)

• गया: Gayā
• गया: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; नाम (proper noun)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the assembled sages (deduced)

Characters & Entities

• Puṣkara
• Viśālā
• Virajā
• Gayā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is supported by a vast sacred geography: innumerable tīrthas across the world uphold pilgrimage, purification, and remembrance of the Divine.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Multiple famed tīrthas are invoked—Puṣkara, Virajā, Viśālā, and Gayā—showing their presence within the Purāṇic sacred map.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite is stated; the verse functions as a māhātmya-style enumeration of tīrthas.