Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 3

Devanagari script

भर्तृयज्ञ उवाच । सत्यमेतन्महाराज श्राद्धार्हाः संति भूरिशः । कालाः पितृगणानां च तृप्तिदास्तुष्टिदाश्च ये

Transliteration

bhartṛyajña uvāca | satyametanmahārāja śrāddhārhāḥ saṃti bhūriśaḥ | kālāḥ pitṛgaṇānāṃ ca tṛptidāstuṣṭidāśca ye

Translation

Бхартṛйаджня сказал: «Воистину так, о великий царь. Много есть времен, достойных для совершения Шраддхи (Śrāddha) — времен, дарующих удовлетворение и радость сонмам Питров, Предков».

Word by Word

• भर्तृयज्ञः: Bhartṛyajña (name)
• भर्तृयज्ञः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भर्तृयज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; नाम

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• सत्यम्: true
• सत्यम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Noun
• Root: सत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विधेय (predicate)

• एतत्: this
• एतत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम

• महाराज: O great king
• महाराज: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महाराज (प्रातिपदिक: महा + राजन्)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• श्राद्धार्हाः: fit for śrāddha
• श्राद्धार्हाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: श्राद्धार्ह (प्रातिपदिक: श्राद्ध + अर्ह)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; विशेषण

• सन्ति: are
• सन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपद

• भूरिशः: O lord (abundant one)
• भूरिशः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: भूरिश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• कालाः: times, occasions
• कालाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन

• पितृगणानाम्: of the groups of ancestors
• पितृगणानाम्: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पितृगण (प्रातिपदिक: पितृ + गण)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन

• च: and
• च: None
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• तृप्तिदाः: giving satisfaction
• तृप्तिदाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तृप्तिद (प्रातिपदिक: तृप्ति + द)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; विशेषण

• तुष्टिदाः: giving contentment
• तुष्टिदाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तुष्टिद (प्रातिपदिक: तुष्टि + द)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; विशेषण

• च: and
• च: None
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• ये: which
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; सम्बन्धबोधक-सर्वनाम

Speaker

Bhartṛyajña (sage)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Rājā Ānarta (mahārāja)

Visual Art Cues

Scene: The sage begins his reply: calm, authoritative posture; behind him, a symbolic wheel of time (tithi phases) and faint ancestral figures indicating ‘tṛpti’ and ‘tuṣṭi’.

Characters & Entities

• Bhartṛyajña
• Ānarta (implied listener)
• Pitṛgaṇa
• Śrāddha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śrāddha bears fruit when performed at proper times that please the Pitṛs, emphasizing intentionality in ritual dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The discourse is situated in the Hāṭakeśvara-kṣetra narrative context, though the verse itself praises auspicious times.

What ritualistic prescription is mentioned?

Śrāddha should be performed at times recognized as pleasing to the Pitṛgaṇas.