Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 73

Devanagari script

तदा चक्रेण भगवान्वीरभद्रं जघान सः । आयांतं चक्रमालोक्य ग्रसितं तत्क्षणाच्च तत्

Transliteration

tadā cakreṇa bhagavānvīrabhadraṃ jaghāna saḥ | āyāṃtaṃ cakramālokya grasitaṃ tatkṣaṇācca tat

Translation

Тогда Благословенный Владыка поразил Вирабхадру своим диском. Но, увидев летящий диск, тот был проглочен в то же мгновение.

Word by Word

• तदा: then
• तदा: Kāla-adhikaraṇa (Time/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

• चक्रेण: with the discus
• चक्रेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: चक्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन (Singular)

• भगवान्: the Blessed Lord
• भगवान्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• वीरभद्रम्: Vīrabhadra
• वीरभद्रम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वीरभद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)

• जघान: struck, slew
• जघान: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: हन् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम (pronoun), पुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• आयान्तम्: coming, approaching
• आयान्तम्: Qualifier of object (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आ-√या (धातु) + शतृ (वर्तमान कृदन्त)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present participle), पुंलिङ्ग (Masculine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); विशेषण (adjective) चक्रम्-विशेषणम्

• चक्रम्: the discus
• चक्रम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चक्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)

• आलोक्य: having seen
• आलोक्य: Purvakala-kriya (पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-√लोक् (धातु) + ल्यप् (ल्यबन्त)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), अर्थः—दृष्ट्वा (having seen)

• ग्रसितम्: swallowed, seized
• ग्रसितम्: Qualifier of object (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: √ग्रस् (धातु) + क्त (भूतकृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); चक्रम्-विशेषणम्

• तत्क्षणात्: from that very moment
• तत्क्षणात्: Apadana (Source/अपाादान)
• Type: Noun
• Root: तत्-क्षण (प्रातिपदिक-समास)
• Form: पुंलिङ्ग (Masculine), पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन (Singular); तत्पुरुषः—तस्मिन् क्षणे (at that moment)

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• तत्: that (it)
• तत्: Anaphoric (संदर्भ)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम (pronoun), नपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc.), एकवचन (Singular); अत्र—चक्रम् इति (refers to the discus)

Speaker

Narrator (Sūta/Lomaharṣaṇa tradition in Māheśvarakhaṇḍa context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Viṣṇu hurls the blazing cakra at Vīrabhadra; in a startling moment, Vīrabhadra swallows it, halting its radiance within himself as onlookers recoil in awe.

Characters & Entities

• Viṣṇu
• Vīrabhadra
• Sudarśana Cakra (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine power is not merely weaponry; the narrative signals the extraordinary agency of Śiva’s forces and the transcendence of ordinary measures.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader Kedārakhaṇḍa context, connected to Kedāra’s sacred terrain.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.