Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 99

Devanagari script

दाक्षायणीवीयो गाच्च जटाजूटेन विस्तरात् । य उत्पन्नो मस्तकाच्च शिवस्य परमात्मनः । वीरभद्रेति विख्यातो दक्षयज्ञविनाशनः

Transliteration

dākṣāyaṇīvīyo gācca jaṭājūṭena vistarāt | ya utpanno mastakācca śivasya paramātmanaḥ | vīrabhadreti vikhyāto dakṣayajñavināśanaḥ

Translation

Из обширного сплетения джата (jaṭā-jūṭa) Шивы, Высшего Атмана, вышел могучий герой ради Дакшаяни. Рождённый из главы Шивы, он прославился как Вирабхадра — разрушитель жертвоприношения Дакши.

Word by Word

• दाक्षायणीवीयः: Dākṣāyaṇī’s hero/warrior (epithet)
• दाक्षायणीवीयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दाक्षायणी (प्रातिपदिक) + वीय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; संज्ञा (गण/वीरविशेषः)

• गात्: went/came forth
• गात्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गा (धातु)
• Form: लुङ्-लकार (aorist), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• जटाजूटेन: by/from the matted hair (topknot)
• जटाजूटेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: जटा (प्रातिपदिक) + जूट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; करणार्थे (by/from the matted hair)

• विस्तरात्: from the expanse/spread
• विस्तरात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: विस्तर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; अपादान/स्थान (from the expanse)

• यः: who
• यः: Karta (Relative subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धक-सर्वनाम

• उत्पन्नः: arisen/produced
• उत्पन्नः: Kriya (Predicate participle/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उत्-√पद्/पन् (धातु: उत्पद्/उत्पन्)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (यः) विधेय

• मस्तकात्: from the head
• मस्तकात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: मस्तक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; अपादान (from the head)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय

• शिवस्य: of Śiva
• शिवस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सम्बन्ध

• परमात्मनः: of the Supreme Self
• परमात्मनः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: परम (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; विशेषण-विशेष्यभावः (of the Supreme Self)

• वीरभद्र: Vīrabhadra
• वीरभद्र: Karta (Predicate nominal/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वीर (प्रातिपदिक) + भद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; संज्ञा

• इति: thus (called)
• इति: Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/समाप्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)

• विख्यातः: became renowned/was known
• विख्यातः: Kriya (Predicate participle/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि-ख्या (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय

• दक्षयज्ञविनाशनः: destroyer of Dakṣa’s sacrifice
• दक्षयज्ञविनाशनः: Karta (Predicate nominal/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दक्ष (प्रातिपदिक) + यज्ञ (प्रातिपदिक) + विनाशन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपाधि

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta), deduced from Māheśvarakhaṇḍa narrative style

Skanda Dialogue

Listener: Audience within Kedāra-khaṇḍa frame

Visual Art Cues

Scene: From Śiva’s towering matted locks bursts Vīrabhadra—armored, fierce-eyed—surrounded by swirling hair, ash, and storm-clouds, poised to shatter Dakṣa’s sacrificial arena.

Characters & Entities

• Śiva
• Dākṣāyaṇī (Satī)
• Vīrabhadra
• Dakṣa
• Dakṣa-yajña

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Disrespect toward Śiva and dharma in ritual (yajña) leads to ruin; divine power arises to uphold cosmic order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is narrative (not a direct tīrtha description), situated within Kedārakhaṇḍa’s Śaiva mahātmya framework.

What ritualistic prescription is mentioned?

No prescription; it references the episode of Dakṣa’s yajña and its destruction.