Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 4

Devanagari script

स्थावरं जंगमं चैव सदृशं च मनोहरम् । जंगमं च जितं तत्र स्थावरेण तथैव च

Transliteration

sthāvaraṃ jaṃgamaṃ caiva sadṛśaṃ ca manoharam | jaṃgamaṃ ca jitaṃ tatra sthāvareṇa tathaiva ca

Translation

Там были образы неподвижные и подвижные, сходные видом и дивно чарующие. Там подвижное казалось превзойдённым неподвижным — и так же неподвижное подвижным.

Word by Word

• स्थावरम्: the immobile (things)
• स्थावरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्थावर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• जङ्गमम्: the mobile (things)
• जङ्गमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जङ्गम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• एव: indeed
• एव: Nipata (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारणार्थक

• सदृशम्: similar, corresponding
• सदृशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सदृश (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• मनोहरम्: beautiful, captivating
• मनोहरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: मनोहर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्

• जङ्गमम्: the mobile (things)
• जङ्गमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जङ्गम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• जितम्: conquered, surpassed
• जितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: जि (धातु) → जित (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त)
• Form: क्त-कृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)

• स्थावरेण: by the immobile (part)
• स्थावरेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: स्थावर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• तथा: thus, likewise
• तथा: Kriya-visheshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक

• एव: indeed
• एव: Nipata (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारणार्थक

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) speaking to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Āścarya-maṇḍapa precinct

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Dvijottamas/sages

Visual Art Cues

Scene: Inside the pavilion, sculptures seem to breathe and walk; living beings appear statue-still—an enchanting paradox where motion and stillness outdo each other.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

In a tīrtha’s divine sphere, ordinary categories blur; wonder (adbhuta) becomes a means to awaken devotion and humility.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kedārakṣetra in the Kedārakhaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the emphasis is on the extraordinary sacred spectacle associated with the place.