Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 21

Devanagari script

लावण्यामृतवापिकां सुवदनां गौरीं सुवासां शुभां दृष्ट्वा ते ह्यृषयोऽपि मोहमगन्भ्रांतास्तदा संभ्रमात् । नोचुः किंचना वाक्यमेव सुधियो ह्यासन्प्रमत्ता इव स्तब्धाः कान्तिमतीमतीव रुचिरां त्रैलोक्यनाथप्रियाम्

Transliteration

lāvaṇyāmṛtavāpikāṃ suvadanāṃ gaurīṃ suvāsāṃ śubhāṃ dṛṣṭvā te hyṛṣayo'pi mohamaganbhrāṃtāstadā saṃbhramāt | nocuḥ kiṃcanā vākyameva sudhiyo hyāsanpramattā iva stabdhāḥ kāntimatīmatīva rucirāṃ trailokyanāthapriyām

Translation

Увидев Гаури — словно «пруд амриты» красоты, с прекрасным лицом, в благих одеждах, исполненную благости, — даже риши были поражены и в смятении словно обезумели. Мудрецы не произнесли ни слова: оцепенев, как опьяневшие, они взирали на несравненно сияющую и дивно прекрасную возлюбленную Владыки трёх миров.

Word by Word

• lāvaṇya-amṛta-vāpikām: a pool of nectar-like beauty
• lāvaṇya-amṛta-vāpikām: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: lāvaṇya (प्रातिपदिक) + amṛta (प्रातिपदिक) + vāpikā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (लावण्यामृतस्य वāpikā)

• su-vadanām: having a beautiful face
• su-vadanām: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: su (उपसर्ग/अव्यय) + vadana (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः (सुन्दरं वदनं यस्याः)

• gaurīm: Gaurī (Pārvatī)
• gaurīm: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: gaurī (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• su-vāsām: well-dressed
• su-vāsām: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: su (उपसर्ग/अव्यय) + vāsa (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः (सुन्दरं वासः/वस्त्रं यस्याः)

• śubhām: auspicious, lovely
• śubhām: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: śubha (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• dṛṣṭvā: having seen
• dṛṣṭvā: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: dṛś (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; ‘having seen’

• te: they
• te: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (सामान्यतः), प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम

• hi: indeed
• hi: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: hi (अव्यय)
• Form: निपात (particle/emphasis)

• ṛṣayaḥ: sages
• ṛṣayaḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ṛṣi (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• api: also, even
• api: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: api (अव्यय)
• Form: निपात (particle ‘also/even’)

• moha-magan-bhrāntāḥ: immersed in delusion and bewildered
• moha-magan-bhrāntāḥ: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: moha (प्रातिपदिक) + magna (कृदन्त-प्रातिपदिक, √maj/मज्ज्) + bhrānta (कृदन्त-प्रातिपदिक, √bhram/भ्रम्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (मोहे मग्नाः) + विशेषण ‘भ्रान्ताः’

• tadā: then
• tadā: Kāla (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: tadā (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

• saṃbhramāt: from agitation, in confusion
• saṃbhramāt: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: saṃbhrama (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान/हेतु), एकवचन; ‘from/through agitation’

• na: not
• na: Pratiṣedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: na (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात (negation)

• ūcuḥ: they said
• ūcuḥ: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: vac (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद

• kiṃcana: anything
• kiṃcana: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: kiṃcana (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘anything’ (object of ūcuḥ, with na)

• vākyam: a word, speech
• vākyam: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: vākya (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• eva: only, indeed
• eva: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: eva (अव्यय)
• Form: अवधारण-निपात (restrictive particle)

• sudhiyāḥ: the wise ones
• sudhiyāḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: su-dhī (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मधारयः (सुन्दर/श्रेष्ठा धिः येषाम्)

• hi: indeed
• hi: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: hi (अव्यय)
• Form: निपात (particle/emphasis)

• āsan: were
• āsan: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: as (धातु)
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत/Imperfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद

• pramattāḥ: stupefied, careless
• pramattāḥ: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: pramatta (कृदन्त-प्रातिपदिक, √mad/मद्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past participial adjective)

• iva: as if
• iva: Upamāna (Comparison marker/उपमान)
• Type: Indeclinable
• Root: iva (अव्यय)
• Form: उपमानवाचक-अव्यय (comparative particle)

• stabdhāḥ: motionless, stunned
• stabdhāḥ: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: stabdha (कृदन्त-प्रातिपदिक, √stambh/स्तम्भ्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त

• kāntimatīm: radiant
• kāntimatīm: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: kānti-mat (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; मतुप्-प्रत्ययान्त (possessive adjective)

• atīva: exceedingly
• atīva: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: atīva (अव्यय)
• Form: परिमाण/तीव्रतावाचक-अव्यय (intensifier)

• rucirām: beautiful
• rucirām: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: rucira (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• trailokya-nātha-priyām: beloved of the Lord of the three worlds
• trailokya-nātha-priyām: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: tri-lokya (प्रातिपदिक) + nātha (प्रातिपदिक) + priyā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (त्रैलोक्यस्य नाथः = शिवः; तस्य प्रियā)

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) narrating

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra (Kedāranātha kṣetra)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A luminous Gaurī appears like an ‘ambrosial pond of loveliness’; sages stand motionless, eyes fixed, mouths closed, stunned by her radiance; the Himalayan setting suggests cool light, snow peaks, and sacred stillness.

Characters & Entities

• Gaurī (Pārvatī)
• Ṛṣis (sages)
• Trailokyanātha (Śiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True sanctity can overwhelm even the learned; reverent silence becomes a form of worship when faced with divine auspiciousness.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The setting is Kedārakhaṇḍa, tied to the Kedāra-Himalaya Śaiva pilgrimage sphere.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is prescribed; the verse is devotional praise (stuti) emphasizing darśana (sacred beholding).