Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 31

Devanagari script

यतागतेन मार्गेण गच्छध्वं मा विलंबितम् । तथेति मत्वा ते सर्वे स्वंस्वं स्थानमथाऽव्रजन्

Transliteration

yatāgatena mārgeṇa gacchadhvaṃ mā vilaṃbitam | tatheti matvā te sarve svaṃsvaṃ sthānamathā'vrajan

Translation

«Уходите тем же путём, каким пришли; не медлите». Подумав: «Да будет так», все затем отправились в свои обители.

Word by Word

• यत-आगतेन: by the (same) gone-and-come (i.e., used)
• यत-आगतेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: यत (प्रातिपदिक) + आगत (प्रातिपदिक; आगत = आ-√गम् (धातु) क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—यतागतेन (इतरेतर-द्वन्द्वः: यतेन च आगतेन च)

• मार्गेण: by the path
• मार्गेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मार्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• गच्छध्वम्: go
• गच्छध्वम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √गम् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (आज्ञार्थ/Imperative), मध्यमपुरुष, बहुवचन, आत्मनेपद

• मा: do not
• मा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: मा (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (prohibitive particle)

• विलम्बितम्: delay(ing)
• विलम्बितम्: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विलम्बित (प्रातिपदिक; विलम्बित = वि-√लम्ब् (धातु) क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; अत्र क्रियाविशेषणभावे (do not delay)

• तथा: thus
• तथा: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (adverb: thus)

• इति: saying/thinking ‘so’
• इति: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/वाक्यसमाप्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)

• मत्वा: having thought/considered
• मत्वा: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: √मन् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund)

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन (pronoun)

• सर्वे: all
• सर्वे: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण

• स्वम्-स्वम्: each his own
• स्वम्-स्वम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; पुनरुक्त-द्वन्द्व/अव्ययीभावसदृश-प्रयोगः (each one’s own)

• स्थानम्: place/abode
• स्थानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अनन्तरार्थक-अव्यय (then)

• अव्रजन्: went away/returned
• अव्रजन्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव-√व्रज् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (अनद्यतनभूत/Imperfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद

Speaker

Sūta narrating; directive likely from Nandin to the Devas

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra (Kedāranātha)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Nandin gestures toward the mountain path; Brahmā, Indra, and the devas bow and depart in an orderly line, retracing their steps; Śiva remains unseen or distant, absorbed in meditation within the sanctified space.

Characters & Entities

• Nandin
• Devas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Prompt obedience and disciplined movement—without delay—are depicted as virtues in sacred duty.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Set within Kedārakhaṇḍa’s Kedāra context; no direct tīrtha-glorification occurs in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a narrative instruction about departing promptly.