Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 19

Devanagari script

गृध्र उवाच । षट्पंचाशद्व्यतीता मे कल्पा जातस्य कौशिक । न दृष्टो न श्रुतोऽस्माभिरिंद्रद्युम्नो महीपतिः

Transliteration

gṛdhra uvāca | ṣaṭpaṃcāśadvyatītā me kalpā jātasya kauśika | na dṛṣṭo na śruto'smābhiriṃdradyumno mahīpatiḥ

Translation

Гриф сказал: «О Каушика, с моего рождения минуло пятьдесят шесть кальп. Но царя Индрадьюмну, владыку земли, мы не видели и даже не слыхали о нём».

Word by Word

• गृध्रः: the vulture
• गृध्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गृध्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (परोक्शभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• षट्पञ्चाशत्: fifty-six
• षट्पञ्चाशत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: षट्-पञ्चाशत् (संख्याप्रातिपदिक; षट् + पञ्चाशत्)
• Form: अव्ययवत् संख्याशब्दः; विशेषणरूपेण (56)

• व्यतीताः: elapsed; passed
• व्यतीताः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि-अति-इ (धातु √इ)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्ययान्त/PPP), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; 'elapsed'

• मे: my; for me
• मे: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• कल्पाः: aeons; kalpas
• कल्पाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कल्प (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• जातस्य: of (me) born
• जातस्य: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: जन् (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्ययान्त/PPP used substantively), पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; 'of (me) who was born'

• कौशिक: O Kauśika
• कौशिक: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: कौशिक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• न: not
• न: Pratishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय (negation)

• दृष्टः: seen
• दृष्टः: Karta (Predicate nominal/कर्ता-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: दृश् (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्ययान्त/PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• न: nor
• न: Pratishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय (negation)

• श्रुतः: heard of
• श्रुतः: Karta (Predicate nominal/कर्ता-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: श्रु (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्ययान्त/PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अस्माभिः: by us
• अस्माभिः: Karana (Agent-instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन

• इन्द्रद्युम्नः: Indradyumna
• इन्द्रद्युम्नः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इन्द्रद्युम्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• महीपतिः: king; lord of the earth
• महीपतिः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: मही-पति (प्रातिपदिक; मही + पति)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; इन्द्रद्युम्नस्य विशेषणम्

Speaker

Gṛdhra (the vulture)

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣi-assembly (frame implied)

Visual Art Cues

Scene: The vulture speaks with grave calm, seated like an ancient seer; behind him, a cosmic backdrop hints at passing kalpas—sun/moon cycles, fading yugas—while he declares he has never seen or heard of King Indradyumna.

Characters & Entities

• Gṛdhra
• Kauśika
• Indradyumna

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Puranic narratives stress the immensity of cosmic time (kalpas), relativizing worldly fame and kingship.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is named in this verse; it functions as chronological and narrative framing.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse provides testimony about time and memory across kalpas.