Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 69

Devanagari script

निम्ननाभिर्विधात्रैषा निर्मिता संदिदृक्षुणा । विकीर्णमिव सौंदर्यमेकपात्रमिव स्थितम्

Transliteration

nimnanābhirvidhātraiṣā nirmitā saṃdidṛkṣuṇā | vikīrṇamiva sauṃdaryamekapātramiva sthitam

Translation

С глубоким пупком она казалась созданной Творцом, желавшим узреть собственное творение: красота будто рассеяна повсюду, и всё же собрана в одном сосуде.

Word by Word

• निम्ननाभिः: with a deep navel
• निम्ननाभिः: Visheshana
• Type: Adjective
• Root: निम्न + नाभि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (एषा)

• विधात्रा: by the Creator (Brahmā)
• विधात्रा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: विधातृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्तृ-करणभावे (by the creator)

• एषा: this (woman)
• एषा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• निर्मिता: created
• निर्मिता: Kriya (Participial predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: निर्मा (धातु) / कृ (धातु) with निर्-; कृदन्त: क्त (past passive participle)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मणि प्रयोगे (made/created)

• संदिदृक्षुणा: by (him) desiring to behold
• संदिदृक्षुणा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: दृश् (धातु) + सम्-; कृदन्त: सन् (desiderative) + उण (agentive) → संदिदृक्षु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; हेतौ/करणे (by one wishing to see)

• विकीर्णम्: scattered
• विकीर्णम्: Visheshana
• Type: Adjective
• Root: वि + कीर्ण (कृदन्त; PPP from कृ/कॄ? here √कॄ/√किर् ‘to scatter’ → कीर्ण)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; उपमानवाचकं (as if scattered)

• इव: as if
• इव: Sambandha (Comparative marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमानार्थक-अव्ययम् (comparative particle)

• सौन्दर्यम्: beauty
• सौन्दर्यम्: Karta (Subject of implied ‘was’/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सौन्दर्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• एकपात्रम्: a single vessel
• एकपात्रम्: Upamana (Standard of comparison/उपमान)
• Type: Noun
• Root: एक + पात्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; उपमानम्

• इव: as if
• इव: Sambandha
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमानार्थक-अव्ययम्

• स्थितम्: stood, was contained
• स्थितम्: Kriya (Participial predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) + क्त (PPP)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; भावे (stood/was placed)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa context)

Visual Art Cues

Scene: A contemplative framing: the maiden’s form is presented almost as a crafted masterpiece; a subtle overlay of Brahmā/Vidhātṛ as unseen artisan, suggesting cosmic artistry behind her beauty.

Characters & Entities

• Vidhātṛ (Creator)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The text magnifies the power of sensory attraction to underscore the necessity of dharma, vigilance, and inner control.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is identified in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.