Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 82

Devanagari script

दृष्ट्वा मन्येत स क्षीणमात्मजीवितमाप्तवान् । नासिका वक्रतामेति कर्णयोर्न्नमनोन्नती

Transliteration

dṛṣṭvā manyeta sa kṣīṇamātmajīvitamāptavān | nāsikā vakratāmeti karṇayornnamanonnatī

Translation

Увидев эти знамения, пусть он поймет, что его жизненная сила истощилась. Когда нос искривляется, а уши неровно опускаются и приподнимаются, это признаки угасания жизни.

Word by Word

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Pūrvakāla (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: दृश् (धातु) + त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund) — ‘having seen’

• मन्येत: would think
• मन्येत: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मन् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन — ‘would think’

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन — Nominative singular

• क्षीणम्: diminished
• क्षीणम्: Karman (Object complement/कर्मपूरक)
• Type: Adjective
• Root: क्षीण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन — Accusative singular agreeing with आत्मजीवितम्

• आत्मजीवितम्: his own life
• आत्मजीवितम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् + जीवित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन — Accusative singular; षष्ठी-तत्पुरुष ‘one’s own life’

• आप्तवान्: having obtained
• आप्तवान्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: आप् (धातु) + क्तवत् (कृदन्त)
• Form: भूतकाले कृदन्त (क्तवत्-प्रत्यय), पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन — past active participle ‘having obtained’

• नासिका: the nose
• नासिका: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नासिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन — Nominative singular

• वक्रताम्: crookedness
• वक्रताम्: Karman (State/object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वक्रता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन — Accusative singular (state attained)

• एति: becomes/comes to
• एति: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: इ (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन — Present indicative ‘goes/comes to’

• कर्णयोः: of the two ears
• कर्णयोः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी/सप्तमी विभक्ति, द्विवचन — Genitive/Locative dual (‘of/in the two ears’)

• नमन-उन्नती: bending and rising (motions)
• नमन-उन्नती: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नमन (प्रातिपदिक) + उन्नति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, द्विवचन (समाहार-द्वन्द्वे एकवचन अपेक्षित; पाठे ‘उन्नती’ द्विवचनरूपेण) — dual ‘bending and rising’

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) addressing the sages (deduced)

Visual Art Cues

Scene: A calm but grave diagnostic scene: an elder or physician-like figure observes a person’s face—nose subtly crooked, ears uneven—while the subject contemplates shortened life.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Physical decline is interpreted as a dharmic reminder: use the remaining time for purification, truthfulness, and devotion.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is mentioned.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse lists bodily nimittas (signs).