Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 19

Devanagari script

तत्र स्नात्वा च यो मर्त्यः श्राद्धं कुर्यात्प्रयत्नतः । अत्रीश्वरं समभ्यर्च्य रुद्रलोके वसेच्चिरम्

Transliteration

tatra snātvā ca yo martyaḥ śrāddhaṃ kuryātprayatnataḥ | atrīśvaraṃ samabhyarcya rudraloke vasecciram

Translation

Там, омывшись, всякий смертный, кто усердно совершит шраддху и должным образом почтит Атришвару, будет долго пребывать в мире Рудры.

Word by Word

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• स्नात्वा: having bathed
• स्नात्वा: Kriya (पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्ना (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive); धातुः—स्ना (to bathe)

• च: and
• च: Sambandha/Connector
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक-निपात

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धबोधक-सर्वनाम (relative pronoun)

• मर्त्यः: a mortal man
• मर्त्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मर्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• श्राद्धम्: śrāddha rite
• श्राद्धम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: श्राद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• कुर्यात्: should perform
• कुर्यात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• प्रयत्नतः: with effort/diligently
• प्रयत्नतः: Kriya-viseshana (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रयत्न (प्रातिपदिक)
• Form: तसिल्-प्रत्ययान्त-अव्यय (ablatival adverb); अर्थः—प्रयत्नेन (with effort)

• अत्रीश्वरम्: Atrīśvara (Śiva)
• अत्रीश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अत्रीश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• समभ्यर्च्य: having duly worshipped
• समभ्यर्च्य: Kriya (पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: अर्च् (धातु) + सम् + अभि; समभ्यर्च्य (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive); धातुः—अर्च् (to worship) उपसर्गौ—सम्, अभि

• रुद्रलोके: in Rudra’s world
• रुद्रलोके: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रुद्रलोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समासः—रुद्रस्य लोकः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• वसेत्: should dwell
• वसेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• चिरम्: for a long time
• चिरम्: Kriya-viseshana (Temporal adverb)
• Type: Indeclinable
• Root: चिर (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; कालवाचक-अव्यय (accusative used adverbially)

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Atrīśvara-tīrtha (sarovara)

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: Pilgrims bathe in a lotus lake, then perform śrāddha on the bank with darbha and piṇḍas, finally offering flowers and bilva to the Atrīśvara liṅga; a subtle vision of Rudra-loka above.

Characters & Entities

• Atrīśvara
• Śrāddha
• Snāna
• Rudraloka
• Pitṛ-karman (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When ancestral duty is joined with Śiva-worship at a powerful tīrtha, it leads not only to merit but to exalted posthumous states (Rudraloka).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The sarovara by Atrīśvara (within the Koṭitīrtha area), where bathing and worship are said to yield Rudraloka.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna (bathing), śrāddha performed prayatnataḥ (with care), and proper worship (samabhyarcana) of Atrīśvara.