Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 63

Devanagari script

सौक्ष्म्यं संख्याक्रमश्चापि निर्णयः सप्रयोजनः । पंचैतान्यर्थजातानि यत्र तद्वाक्यमुच्यते

Transliteration

saukṣmyaṃ saṃkhyākramaścāpi nirṇayaḥ saprayojanaḥ | paṃcaitānyarthajātāni yatra tadvākyamucyate

Translation

Тонкость, правильное перечисление, упорядоченная последовательность, ясное определение и обозначенная цель — где присутствуют эти пять смыслов, то называется стройным изречением.

Word by Word

• सौक्ष्म्यम्: subtlety
• सौक्ष्म्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सौक्ष्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• संख्याक्रमः: order/sequence of enumeration
• संख्याक्रमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: संख्या (प्रातिपदिक) + क्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात (conjunction/particle: 'and')

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अप्यर्थक-निपात (particle: 'also/even')

• निर्णयः: determination; conclusion
• निर्णयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: निर्णय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• सप्रयोजनः: having a purpose; purposeful
• सप्रयोजनः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स (उपसर्ग/पूर्वपद) + प्रयोजन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); विशेषण (qualifier)

• पञ्च: five
• पञ्च: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पञ्च (संख्याशब्द/प्रातिपदिक)
• Form: संख्यावाचक-विशेषण (numeral adjective); (अव्ययवत् प्रयोगः)

• एतानि: these
• एतानि: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural); सर्वनाम-विशेषण

• अर्थजातानि: classes/categories of meanings
• अर्थजातानि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अर्थ (प्रातिपदिक) + जात (कृदन्त; √जन्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural)

• यत्र: wherein
• यत्र: Adhikarana (Locative sense/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (relative adverb: 'where/wherein')

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); सर्वनाम-विशेषण

• वाक्यम्: sentence; statement
• वाक्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• उच्यते: is said/called
• उच्यते: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), कर्मणि-प्रयोग (Passive)

Speaker

Satyavrata

Characters & Entities

• Satyavrata

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma-teaching should be purposeful, precise, ordered, and conclusive—clarity itself is treated as a virtue.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No holy site is referenced in this verse; it defines qualities of sound instruction.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse gives a framework for how dharma should be articulated.