Home›Skanda Purana›Mahesvara Khanda›Kaumarika Khanda›Adhyaya 43›Shloka 72
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 72

Devanagari script

ततः शौचोदकतांबूलदीपारार्तिकशीतलिकापुनः पूजादि निवेद्य यथाशक्त्या स्तुत्वा सुकृतं दुष्कृतं वा क्षमस्वेति प्रोच्य विसर्जयेत् । ततो भूयो नमस्य हेमवस्त्रोपवीतालंकारान् ब्राह्मणाय निवेद्य निर्माल्यं संहृत्यांभसि निक्षिपेत्

Transliteration

tataḥ śaucodakatāṃbūladīpārārtikaśītalikāpunaḥ pūjādi nivedya yathāśaktyā stutvā sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ vā kṣamasveti procya visarjayet | tato bhūyo namasya hemavastropavītālaṃkārān brāhmaṇāya nivedya nirmālyaṃ saṃhṛtyāṃbhasi nikṣipet

Translation

Затем, поднеся очищающую воду, тамбулу (бетель), светильник, арати, прохладительные подношения и прочие части поклонения — восхваляя по мере сил, — следует сказать: «Прости всё, что было сделано — доброе или ошибочное», и тем завершить обряд. Потом, вновь поклонившись, следует поднести брахману золото, одежды, священный шнур (упавита) и украшения; собрав нирмалью (остатки подношений), положить их в воду.

Word by Word
ततःthen
ततः:
Adhikarana (Time)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय; अनन्तरार्थक
शौच-उदकpurificatory water
शौच-उदक:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootśauca (प्रातिपदिक) + udaka (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रातिपदिक; तत्पुरुष (शौचाय उदकम् / शौच-सम्बन्धि उदकम्); समासाङ्ग
ताम्बूलbetel offering
ताम्बूल:
Karma (Object)
TypeNoun
Roottāmbūla (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रातिपदिक; समासाङ्ग
दीपlamp
दीप:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootdīpa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रातिपदिक; समासाङ्ग
आरार्तिकārati (waving of lights)
आरार्तिक:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootārārtika (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रातिपदिक (ārati); समासाङ्ग
शीतलिकाcooling offering (e.g., fan/cool water)
शीतलिका:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootśītalikā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रातिपदिक; समासाङ्ग
पुनःagain
पुनः:
Adhikarana (Manner)
TypeIndeclinable
Rootpunar (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरावृत्त्यर्थक (again)
पूजा-आदिworship and the rest
पूजा-आदि:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootpūjā (प्रातिपदिक) + ādi (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रातिपदिक; तत्पुरुष (पूजा च आदयः च = worship etc.); समासाङ्ग
निवेद्यhaving offered
निवेद्य:
Purvakala-Kriya (Prior action)
TypeVerb
Rootni + vid (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); अव्ययभाव (having offered/presented)
यथा-शक्त्याas per one’s capacity
यथा-शक्त्या:
Adhikarana (Manner)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय) + śakti (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव; तृतीया-एकवचन-प्रयोग (instrumental sense); अर्थः—शक्त्यानुसारम् (according to ability)
स्तुत्वाhaving praised
स्तुत्वा:
Purvakala-Kriya (Prior action)
TypeVerb
Rootstu (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive); अव्ययभाव (having praised)
सुकृतम्good deed/merit
सुकृतम्:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootsukṛta (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन
दुष्कृतम्bad deed/demerit
दुष्कृतम्:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootduṣkṛta (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन
वाor
वा:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootvā (अव्यय)
Formअव्यय; विकल्पार्थक (or)
क्षमस्वforgive
क्षमस्व:
Kriya (Action)
TypeVerb
Rootkṣam (धातु)
Formलोट् (imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
इतिthus
इति:
Sambandha (Quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय; इत्यादि-उक्त्यर्थक (quotative particle)
प्रोच्यhaving said
प्रोच्य:
Purvakala-Kriya (Prior action)
TypeVerb
Rootpra + vac (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive); ‘प्रोच्य’ = having said/uttered
विसर्जयेत्should dismiss/let go
विसर्जयेत्:
Kriya (Action)
TypeVerb
Rootvi + sṛj (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
ततःthen
ततः:
Adhikarana (Time)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय; अनन्तरार्थक
भूयःagain; further
भूयः:
Adhikarana (Manner)
TypeIndeclinable
Rootbhūyas (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरर्थक (again/further)
नमस्यhaving bowed
नमस्य:
Purvakala-Kriya (Prior action)
TypeVerb
Rootnam (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive) रूपेण प्रयोगः; ‘नमस्य’ = नमस्कृत्य/नत्वा (having bowed)
हेम-वस्त्र-उपवीत-आलंकारान्gold, garments, sacred thread, and ornaments
हेम-वस्त्र-उपवीत-आलंकारान्:
Karma (Object)
TypeNoun
Roothema (प्रातिपदिक) + vastra (प्रातिपदिक) + upavīta (प्रातिपदिक) + alaṃkāra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया, बहुवचन; द्वन्द्व-समास (हेम च वस्त्रं च उपवीतं च आलंकाराश्च)
ब्राह्मणायto a brāhmaṇa
ब्राह्मणाय:
Sampradana (Recipient)
TypeNoun
Rootbrāhmaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन
निवेद्यhaving offered
निवेद्य:
Purvakala-Kriya (Prior action)
TypeVerb
Rootni + vid (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive); having offered
निर्माल्यम्withered offerings/remnants (nirmālya)
निर्माल्यम्:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootnirmālya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन
संहृत्यhaving collected
संहृत्य:
Purvakala-Kriya (Prior action)
TypeVerb
Rootsam + hṛ (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive); ‘having gathered/collected’
अम्भसिin water
अम्भसि:
Adhikarana (Location)
TypeNoun
Rootambhas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन
निक्षिपेत्should place/throw
निक्षिपेत्:
Kriya (Action)
TypeVerb
Rootni + kṣip (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa narrative style)

Tirtha Mahatmya

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: After ārati’s circling flame, the devotee bows, recites a forgiveness plea, offers dakṣiṇā to a brāhmaṇa, then gathers garlands and flowers (nirmālya) and places them reverently into water.

Characters & Entities
S
Sūrya (implied by ritual context)
B
Brāhmaṇa

FAQs

Ritual worship should end with humility—seeking forgiveness for errors—and with dāna (charity) to sanctify the rite.

No single tīrtha is named in this verse; it gives general dharmic procedure for concluding worship (especially Sūrya-oriented rites in this adhyāya).

Offer concluding upacāras (water, lamp, ārati, cooling offerings), perform kṣamāprārthanā, do visarjana, give gifts to a brāhmaṇa, and immerse nirmālya in water.

←Previous Verse
Next Verse→