Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 27

Devanagari script

यस्यैतत्सकलं विश्वं मूर्धाग्रे सर्षपायते । इत्यनंतप्रभावात्स ह्यनंत इति कीर्त्यते

Transliteration

yasyaitatsakalaṃ viśvaṃ mūrdhāgre sarṣapāyate | ityanaṃtaprabhāvātsa hyanaṃta iti kīrtyate

Translation

Тому, для кого вся эта вселенная кажется горчичным зёрнышком на вершине его главы,—по такой безграничной мощи он прославляется как «Ананта».

Word by Word

• यस्य: whose
• यस्य: Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी (6th), एकवचन; सम्बन्ध (relative)

• एतत्: this
• एतत्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण

• सकलम्: entire
• सकलम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सकल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण

• विश्वम्: universe
• विश्वम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• मूर्धाग्रे: on the tip of the head
• मूर्धाग्रे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मूर्धन् (प्रातिपदिक) + अग्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरण; षष्ठी-तत्पुरुषः (मूर्ध्नः अग्रे)

• सर्षपायते: appears as small as a mustard seed
• सर्षपायते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सर्षप (प्रातिपदिक) + √अय्/अयते (धातु; नामधातु)
• Form: लट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; नामधातु-प्रयोगः ‘becomes like a mustard-seed’

• इति: thus
• इति: Quotation marker (इत्यर्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय (उद्धरण/इत्यर्थक)

• अनन्तप्रभावात्: because of (his) infinite power
• अनन्तप्रभावात्: Hetu/Reason (हेतु)
• Type: Noun
• Root: अनन्त (प्रातिपदिक) + प्रभाव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन; हेत्वपादान; षष्ठी-तत्पुरुषः (अनन्तस्य प्रभावः)

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• हि: indeed
• हि: Emphasis/Reason (निश्चय/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय (निपात; कारण/निश्चयार्थक)

• अनन्तः: Ananta
• अनन्तः: Predicate nominative (विधेय)
• Type: Noun
• Root: अनन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; नाम

• इति: as
• इति: Quotation marker (इत्यर्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय (नामनिर्देश)

• कीर्त्यते: is called/celebrated
• कीर्त्यते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कीर्त् (धातु)
• Form: लट् (Present), कर्मणि (Passive), प्रथमपुरुष, एकवचन

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ananta (Śeṣa)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Ananta as a colossal serpent with countless hoods; atop his head-tip the entire universe appears as a tiny mustard seed; stars and worlds shimmer like dust motes around him.

Characters & Entities

• Ananta

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The cosmos is upheld by powers beyond ordinary measure; contemplating Ananta fosters humility and reverence for divine order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None; the verse praises a cosmic being (Ananta) rather than a pilgrimage place.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; it is descriptive praise (stuti-like cosmology).