Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 47

Devanagari script

ममेश भूतेश महेश्वरोसि कामेश वागीश बलेश धीश । क्रोधेश मोहेश परापरेश नमोस्तु मोक्षेश गुहशयेश

Transliteration

mameśa bhūteśa maheśvarosi kāmeśa vāgīśa baleśa dhīśa | krodheśa moheśa parāpareśa namostu mokṣeśa guhaśayeśa

Translation

Ты — мой Господь, Владыка существ, Великий Бог. Владыка желания, Владыка речи, Владыка силы, Владыка разума. Владыка гнева и омрачения, Владыка высшего и низшего — поклон Тебе, Владыке освобождения, Обитающему в пещере сердца.

Word by Word

• मम: my
• मम: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन

• ईश: O Lord
• ईश: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/vocative), एकवचन

• भूतेश: O lord of beings
• भूतेश: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: भूत-ईश (प्रातिपदिक; भूत + ईश)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (भूतानाम् ईशः)

• महेश्वरः: the great Lord
• महेश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महा-ईश्वर (प्रातिपदिक; महा + ईश्वर)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः कर्मधारयः (महान् ईश्वरः)

• असि: you are
• असि: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (present/वर्तमान), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• कामेश: O lord of desire
• कामेश: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: काम-ईश (प्रातिपदिक; काम + ईश)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कामस्य ईशः)

• वागीश: O lord of speech
• वागीश: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: वाक्-ईश (प्रातिपदिक; वाक् + ईश)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (वाचः ईशः)

• बलेश: O lord of strength
• बलेश: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: बल-ईश (प्रातिपदिक; बल + ईश)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (बलस्य ईशः)

• धीश: O lord of intellect
• धीश: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: धी-ईश (प्रातिपदिक; धी + ईश)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (धियः ईशः)

• क्रोधेश: O lord of anger
• क्रोधेश: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: क्रोध-ईश (प्रातिपदिक; क्रोध + ईश)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (क्रोधस्य ईशः)

• मोहेश: O lord of delusion
• मोहेश: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मोह-ईश (प्रातिपदिक; मोह + ईश)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मोहस्य ईशः)

• परापरेश: O lord of the higher and the lower
• परापरेश: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: परा-अपर-ईश (प्रातिपदिक; परा + अपर + ईश)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (परस्य च अपरस्य च ईशः)

• नमः: salutation
• नमः: Predicate/Exclamation (सम्बोधनात्मक-प्रयोग)
• Type: Noun
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नमस्कारार्थक-प्रयोग

• अस्तु: let it be
• अस्तु: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लोट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• मोक्षेश: O lord of liberation
• मोक्षेश: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मोक्ष-ईश (प्रातिपदिक; मोक्ष + ईश)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मोक्षस्य ईशः)

• गुहशयेश: O lord who dwells in the cave (heart)
• गुहशयेश: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: गुहा-शय-ईश (प्रातिपदिक; गुहा + शय + ईश)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (गुहायां शयः/शयनं यस्य, तस्य ईशः/गुहशयेशः)

Speaker

Umāputra (Skanda/Kumāra) praising Śiva

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hṛdaya-guhā (inner kṣetra)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A split-scene: outer—Skanda praising the great Lord; inner—within a luminous heart-cave/lotus, Śiva as antaryāmin seated in stillness, with kāma-krodha-moha depicted as subdued figures at the threshold.

Characters & Entities

• Śiva
• Mokṣa (liberation)
• Kāma
• Krodha
• Moha
• Guha (heart-cave motif)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śiva is the inner ruler of all faculties and passions; liberation comes by surrendering these forces to the indwelling Lord.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No external tīrtha is cited; the verse emphasizes the ‘inner tīrtha’—Śiva dwelling in the heart (guhā).

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite; it supports contemplative devotion and self-mastery aligned with mokṣa.