Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 95
Devanagari script
संयन्तुं नाभवच्छक्त उपायैर्बहुभिर्मनः । ततः स कामसंतप्तो मूर्छितः समपद्यत
Transliteration
saṃyantuṃ nābhavacchakta upāyairbahubhirmanaḥ | tataḥ sa kāmasaṃtapto mūrchitaḥ samapadyata
Translation
Но ум его не удавалось обуздать, даже многими способами. Тогда, опалённый желанием, он пал в обморок.
Word by Word
संयन्तुम्to restrain
संयन्तुम्:
Karma (Object of ability/शक्त्यर्थकर्म)
TypeVerb
Rootसम् + यम् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), अव्यय; उपसर्ग: सम्
नnot
न:
Sambandha (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय (negation)
अभवत्was / became
अभवत्:
Kriya (Predicate)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ् (Imperfect/past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
शक्तःable
शक्तः:
Karta-pratipatti (Subject complement)
TypeAdjective
Rootशक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; √शक्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past participle)
उपायैःby means
उपायैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootउपाय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन
बहुभिःmany
बहुभिः:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootबहु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; विशेषणम् (उपायैः)
मनःmind
मनः:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ततःthen
ततः:
Kriya-viseshana (Sequence)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; अपादान/क्रमवाचक (then/thereupon)
सःhe
सः:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
कामसंतप्तःtormented by desire
कामसंतप्तः:
Karta-visheshana (Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootकाम + संतप्त (प्रातिपदिके)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तृतीया-तत्पुरुषः (कामेन संतप्तः); संतप्त = क्त-प्रत्ययान्त (√तप् with सम्)
मूर्छितःfainted
मूर्छितः:
Karta-visheshana (Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootमूर्छित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √मूर्छ्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त
समपद्यतfell into / came to (a state)
समपद्यत:
Kriya (Predicate)
TypeVerb
Rootसम् + पद् (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; उपसर्ग: सम्
Speaker
Narrator
Visual Art Cues
Scene: A man in the forest clutches his chest/forehead, eyes half-closed, body slackening as desire ‘burns’ him; surrounding trees loom, suggesting isolation and inner heat.
Characters & Entities
A
AgniFAQs
Unchecked kāma overpowers even strong beings; without disciplined restraint, the mind collapses into weakness and confusion.
None is mentioned; the verse is introspective and narrative rather than geographical.
No explicit ritual; it implies the need for sustained disciplines of mind-control.