Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 43

Devanagari script

महाकेशः सहस्रेण नंदिर्द्वादशभिस्तथा । नगः कालः करालश्च महाकालः शतेन च

Transliteration

mahākeśaḥ sahasreṇa naṃdirdvādaśabhistathā | nagaḥ kālaḥ karālaśca mahākālaḥ śatena ca

Translation

Махакеша пришёл с тысячей; и Нанди также — с двенадцатью отрядами. Нагa, Кала и Карала тоже явились; а Махакала пришёл со ста.

Word by Word

• महाकेशः: Mahākeśa (a name)
• महाकेशः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महाकेश (प्रातिपदिक; महा + केश)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)

• सहस्रेण: by/with a thousand
• सहस्रेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: सहस्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन (Singular)

• नन्दिः: Nandi (a name)
• नन्दिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नन्दि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)

• द्वादशभिः: by/with twelve
• द्वादशभिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: द्वादश (संख्याप्रातिपदिक)
• Form: त्रिलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन (Plural)

• तथा: likewise/also
• तथा: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; अव्यय-प्रकारः—समुच्चय/उपपद (particle: 'also/likewise')

• नगः: Naga (a name)
• नगः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)

• कालः: Kāla (a name)
• कालः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)

• करालः: Karāla (a name)
• करालः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कराल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; अव्यय-प्रकारः—समुच्चयबोधक (conjunction)

• महाकालः: Mahākāla (a name)
• महाकालः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महाकाल (प्रातिपदिक; महा + काल)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)

• शतेन: by/with a hundred
• शतेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: शत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन (Singular)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; अव्यय-प्रकारः—समुच्चयबोधक (conjunction)

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta), narrating to the sages

Characters & Entities

• Mahākeśa
• Nandi
• Naga
• Kāla
• Karāla
• Mahākāla

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śiva’s entourage includes even the powers of Time and awe—reminding devotees that all cosmic forces stand within Śiva’s dominion.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Though “Mahākāla” is famously associated with Ujjain, this verse itself does not explicitly praise a tīrtha; it lists gaṇas.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.