Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 41

Devanagari script

सस तु तं भस्मसात्कृत्वा हरनेत्रोद्भवोऽनलः । व्यजृंभत जगद्दग्धुं ज्वालापूरितदिङ्मुखः

Transliteration

sasa tu taṃ bhasmasātkṛtvā haranetrodbhavo'nalaḥ | vyajṛṃbhata jagaddagdhuṃ jvālāpūritadiṅmukhaḥ

Translation

Тот огонь, рождённый из ока Хары, обратив его в пепел, разгорелся так, словно хотел сжечь весь мир, и все стороны света наполнились пламенем.

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• तु: but
• तु: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/अन्वयार्थक-निपात (particle: but/indeed)

• तम्: him
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• भस्मसात्: to ashes
• भस्मसात्: Sambandha (सम्बन्ध/adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: भस्मसात् (अव्यय)
• Form: अव्यय; परिणामार्थ (adverb: to ashes)

• कृत्वा: having made
• कृत्वा: Kriya (क्रिया-पूर्वक)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; पूर्वकालिक (having made)

• हर-नेत्र-उद्भवः: the one arisen from Hara’s eye
• हर-नेत्र-उद्भवः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हर (प्रातिपदिक) + नेत्र (प्रातिपदिक) + उद्भव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (हरस्य नेत्रात् उद्भवः)

• अनलः: fire
• अनलः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अनल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• व्यजृम्भत: expanded / blazed forth
• व्यजृम्भत: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि-√जृम्भ् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/past), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• जगत्: the world
• जगत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• दग्धुम्: to burn
• दग्धुम्: Prayojana (प्रयोजन/infinitival)
• Type: Verb
• Root: दह् (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), अव्ययभाव; प्रयोजन (to burn)

• ज्वाला-पूर्ति-दिङ्मुखः: whose directions were filled with flames
• ज्वाला-पूर्ति-दिङ्मुखः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ज्वाला (प्रातिपदिक) + पूरित (कृदन्त-प्रातिपदिक) + दिक् (प्रातिपदिक) + मुख (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः (ज्वालाभिः पूरितानि दिङ्मुखानि यस्य)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa narrative style)

Skanda Dialogue

Listener: Pāṇḍunandana

Visual Art Cues

Scene: After Kāma is ash, the third-eye fire swells into a vast blaze, tongues of flame filling all directions, threatening to consume the cosmos.

Characters & Entities

• Śiva (Hara)
• Kāma (Smarā)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Uncontrolled desire is consumable by divine consciousness; Śiva’s inner fire symbolizes mastery over kāma (passion).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named in this verse; it is a cosmic-theological moment within the Kaumārikākhaṇḍa narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse; it is descriptive of the divine event (Kāma being burnt).