Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 83
Devanagari script
तद्बलं दानवेंद्राणां मायया कालनेमिनः । तद्दृष्ट्वा दानवानीकं लब्धसंज्ञं दिवाकरः । उवाचारुणमत्यर्थं कोपरक्तांतलोचनः
Transliteration
tadbalaṃ dānaveṃdrāṇāṃ māyayā kālaneminaḥ | taddṛṣṭvā dānavānīkaṃ labdhasaṃjñaṃ divākaraḥ | uvācāruṇamatyarthaṃ koparaktāṃtalocanaḥ
Translation
Такова была сила владык данавов, порождённая иллюзией Каланеми. Увидев, что данавское воинство пришло в себя, Солнце (Дивакарa), с покрасневшими от гнева уголками глаз, заговорило с пылающей, багряной мощью.
Word by Word
तत्that
तत्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण
बलम्strength/force
बलम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootबल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
दानवेन्द्राणाम्of the demon-lords
दानवेन्द्राणाम्:
Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootदानव (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), बहुवचन
माययाby magic/illusion
मायया:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootमाया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन
कालनेमिनःof Kālanemi
कालनेमिनः:
Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकालनेमि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन
तत्that
तत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; सर्वनाम
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु) → दृष्ट्वा (क्त्वान्त)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive): ‘having seen’
दानवानीकम्the demon-army
दानवानीकम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदानव (प्रातिपदिक) + अनीक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन
लब्धसंज्ञम्having regained consciousness
लब्धसंज्ञम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootलभ् (धातु) → लब्ध (कृदन्त) + संज्ञा (प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त) + तत्पुरुष; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण
दिवाकरःthe Sun
दिवाकरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदिवाकर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
अरुणम्to Aruṇa
अरुणम्:
Sampradana (Addressee/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootअरुण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन
अत्यर्थम्exceedingly
अत्यर्थम्:
Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअत्यर्थम् (अव्यय)
Formअव्यय; तीव्रता-बोधक क्रियाविशेषण (very much/excessively)
कोपरक्तान्तलोचनःwhose eyes were red at the corners with anger
कोपरक्तान्तलोचनः:
Karta (Subject-qualifier/कर्ता)
TypeAdjective
Rootकोप (प्रातिपदिक) + रक्त (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक) + लोचन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; बहुव्रीहिः—‘यस्य लोचने कोपरक्तान्ते स्तः’
Speaker
Sūta (narrator); Divākara (the Sun) is about to speak within the narration
Characters & Entities
K
KālanemiD
Divākara (Sun)D
Dānava lordsD
Dānava army (Dānavānīka)FAQs
Illusion can temporarily restore and rally forces, but divine powers respond to re-establish cosmic order.
No tīrtha is directly glorified; the verse transitions into Divākara’s speech in a cosmic battle context.
None.