Mantra 10
Rishi: RV-derived; applied as VS prayoga
Devata: Mitra-Varuṇa (ṛtāyū)
Chandas: Tr̥ṣṭubh-like RV cadence with appended yajus tag
Samhita Patha (Devanagari)
रा॒या व॒यᳪ स॑स॒वाᳪसो॑ मदेम ह॒व्येन॑ दे॒वा यव॑सेन॒ गाव॑: । तां धे॒नुं मि॑त्रावरुणा यु॒वं नो॑ वि॒श्वाहा॑ धत्त॒मन॑पस्फ़ुरन्तीमे॒ष ते॒ योनि॑रृता॒युभ्यां॑ त्वा ।
Transliteration
rāyā́ vayáṃ sasavā́ṃso madema havyéna devā́ yávasena gā́vaḥ | tā́ṃ dhénuṃ mitrā́varuṇā yuváṃ no viśvā́hā dhattam anapásphurantīm eṣá te yóniḥ ṛtāyúbhyāṃ tvā́ |
Translation
Да возрадуемся мы богатством, как победители; (мы) — жертвенным приношением, о боги; а коровы — кормом. Ту дойную корову, о Митра и Варуна, даруйте нам изо дня в день, не колеблящуюся. Это твоё лоно; для двух, союзных с Ритой, — тебя.
Padapatha (Word Analysis)
रायाः । वयम् । ससवांसः । मदेम । हव्येन । देवाः । यवसेन । गावः । ताम् । धेनुम् । मित्रा-वरुणा इति । युवम् । नः । विश्वाहा । धत्तम् । अनपस्फुरन्तीम् । एषः । ते । योनिः । ऋता-युभ्याम् । त्वा ।
Word by Word
रायाःof wealth
रायाः:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootरायि- (प्रातिपदिक)
वयम्we
वयम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ससवांसःhaving pressed/produced (the Soma); having set in motion
ससवांसः:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Root√सू (सवति) → ससवांस् (कृत्/भूतपूर्वकृदन्त-प्रातिपदिक)
मदेमmay we rejoice / be exhilarated
मदेम:
क्रिया
TypeVerb
Root√मद् (मदति)
हव्येनwith the oblation
हव्येन:
करण
TypeNoun
Rootहव्य- (प्रातिपदिक)
देवाःO gods / the gods
देवाः:
सम्बोधन/कर्तृ (contextual)
TypeNoun
Rootदेव- (प्रातिपदिक)
यवसेनwith fodder/grass
यवसेन:
करण
TypeNoun
Rootयवस- (प्रातिपदिक)
गावःthe cows
गावः:
कर्तृ (of an implied action like ‘thrive/are satisfied’)
TypeNoun
Rootगो- (प्रातिपदिक)
ताम्that (her)
ताम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
धेनुम्milch-cow
धेनुम्:
कर्म
TypeNoun
Rootधेनु- (प्रातिपदिक)
मित्रावरुणाO Mitra and Varuṇa
मित्रावरुणा:
सम्बोधन (addressed deities)
TypeNoun
Rootमित्र-वरुण (द्वन्द्व-समास)
युवम्you two
युवम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नःfor us / our
नः:
सम्प्रदान/सम्बन्ध (for us / of us)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
विश्वाहाall days; always
विश्वाहा:
अधिकरण (काल)
TypeIndeclinable
Rootविश्वाह (अव्ययीभाव; विश्व + अह)
धत्तम्place/assign (you two)
धत्तम्:
क्रिया
TypeVerb
Root√धा (दधाति)
अनपस्फुरन्तीnot slipping away; not wavering
अनपस्फुरन्ती:
कर्म-विशेषण (of धेनु)
TypeAdjective/Participle
Rootअन-अप-स्फुरन्ती (√स्फुर् ‘to quiver/spring’ + नकार)
इमाम्this (one)
इमाम्:
कर्म
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम)
एषःthis
एषः:
कर्तृ/निर्देशक
TypePronoun
Rootएतद्/एष (सर्वनाम)
तेyour
ते:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
योनिःwomb; seat; source
योनिः:
कर्तृ/आधार (locus)
TypeNoun
Rootयोनि- (प्रातिपदिक)
ऋतायfor Ṛta (cosmic order / truth)
ऋताय:
सम्प्रदान (purpose)
TypeNoun
Rootऋत- (प्रातिपदिक)
उभ्याम्to/for you both
उभ्याम्:
सम्प्रदान/करण (to/for you two)
TypePronoun
Rootउभ (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
त्वाyou
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
Entities Mentioned
M
MitraV
VaruṇaṚ
Ṛta (as principle, via “ṛtāyū”)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes