Shukla Yajur Veda — Adhyaya 31, Mantra 17
Rishi: Traditionally associated with Puruṣa/Nārāyaṇa-cosmology; in Vājasaneyin transmission often treated as anonymous/ādi-mantra complex rather than a single ṛṣi attribution.
Devata: Viśvakarman; Tvaṣṭṛ (as formal shaper); implicitly Prajāpati as the sacrificial totality.
Chandas: Triṣṭubh (dominant cadence; mixed/irregular in some recensional analyses).
Samhita Patha (Devanagari)
अ॒द्भ्यः सम्भृ॑तः पृथिव्यै॒ रसा॑च्च वि॒श्वक॑र्मण॒: सम॑वर्त॒ताग्रे॑ । तस्य॒ त्वष्टा॑ वि॒दध॑द्रू॒पमे॑ति॒ तन्मर्त्य॑स्य देव॒त्वमा॒जान॒मग्रे॑
Transliteration
a̱dbhyáḥ sámbhṛtaḥ pṛthivyài rasá̄c ca viśvákarmāṇaḥ sám avartatá̄gre | tásya tváṣṭā vidádhad rūpám eti tán mártyasya devatvám ājánam ágre
Translation
Из Вод, собранный воедино, и из сока Земли Вишвакарман возник в начале. Его Тваштар, устрояя, входит в образ; это — божественность смертного, врождённая с самого начала.
Padapatha (Word Analysis)
अ॒द्भ्यः । सम्-भृ॑तः । पृथि॒व्यै । रसा॑त् । च । वि॒श्व-क॑र्मणः । सम्-अ॑वर्तत । अ॒ग्रे । तस्य॑ । त्वष्टा॑ । वि॒-दध॑त् । रू॒पम् । ए॒ति । तत् । मर्त्य॑स्य । दे॒व॒त्वम् । आ॒-जान॑म् । अ॒ग्रे
Word by Word
अद्भ्यःfrom the waters
अद्भ्यः:
अपादान
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक: अप्/अद् ‘जल’)
सम्भृतः(he/it) having been gathered/collected
सम्भृतः:
Kartā
TypeParticiple/Adjective
Rootसम्-√भृ (भृञ् धारणे) → क्त (सम्भृत)
पृथिव्यैfor the Earth
पृथिव्यै:
Sampradāna
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
रसात्from sap/essence
रसात्:
Apādāna
TypeNoun
Rootरस (प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
विश्वकर्मणःof Viśvakarman (the all-maker)
विश्वकर्मणः:
Sambandha (genitive)
TypeNoun
Rootविश्वकर्मन् (प्रातिपदिक)
समवर्ततcame into being / arose
समवर्तत:
Kriyā
TypeVerb
Rootसम्-√वृत् (वृत् वर्तने) लङ्
अग्रेin the beginning / at first
अग्रे:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable (adverbial use of locative)
Rootअग्र (प्रातिपदिक)
तस्यof that / his
तस्य:
Sambandha (genitive)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
त्वष्टाTvaṣṭṛ (the fashioner)
त्वष्टा:
Kartā
TypeNoun
Rootत्वष्टृ (प्रातिपदिक)
विदधत्arranging / fashioning
विदधत्:
Kartā (participial, agreeing with ‘त्वष्टा’)
TypeParticiple
Rootवि-√धा (धा धारणे/विधाने) → शतृ (विदधत्)
रूपम्form
रूपम्:
Karma
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
एतिgoes / proceeds
एति:
Kriyā
TypeVerb
Root√इ (इण् गतौ) लट्
तत्that
तत्:
Karma (of implied knowing/attaining) / or subject in apposition
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मर्त्यस्यof the mortal
मर्त्यस्य:
Sambandha (genitive)
TypeNoun/Adjective
Rootमर्त्य (प्रातिपदिक)
देवत्वम्divinity / godhood
देवत्वम्:
Karma
TypeNoun
Rootदेवत्व (प्रातिपदिक; देव + त्व)
आजानम्knowing / recognizing
आजानम्:
Karma (qualifying the object understood) / or adjectival to ‘देवत्वम्’
TypeParticiple/Adjective
Rootआ-√जन् (जनीँ प्रादुर्भावे) → शानच्/मान (आजान) (वेद. ‘knowing/recognizing’)
अग्रेat first / in the beginning
अग्रे:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable (adverbial use of locative)
Rootअग्र (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
V
ViśvakarmanT
TvaṣṭṛP
Prajāpati (implicit)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes