Mantra 11
Rishi: Yājñavalkya-tradition (Śukla-Yajurveda school attribution)
Devata: Ṛtavaḥ (the Seasons) as recipients; implicitly Prajāpati/Year as the encompassing deity
Chandas: Yajus (prose formula)
Samhita Patha (Devanagari)
धू॒म्रान्व॑स॒न्तायाल॑भते श्वे॒तान्ग्री॒ष्माय॑ कृ॒ष्णान्व॒र्षाभ्यो॑ऽरु॒णाञ्छ॒रदे॒ पृष॑तो हेम॒न्ताय॑ पि॒शङ्गा॒ञ्छिशि॑राय
Transliteration
dhū́mrān vasantā́yā́labhate śvetā́n grīṣmā́ya kṛṣṇā́n varṣā́bhyo 'ruṇā́ñ charáde pṛ́ṣato hemantā́ya piśáṅgā́ñ chiśiráya
Translation
Дымчатых (жертвенных животных) он берёт для Весны; белых — для Лета; чёрных — для Дождей; рыжеватых — для Осени; пёстрых — для Зимы; желтовато‑бурых — для Сизого (росного) времени.
Padapatha (Word Analysis)
धू॒म्रान् । व॒स॒न्ताय॑ । आ॒ल॒भ॒ते॒ । श्वे॒तान् । ग्री॒ष्माय॑ । कृ॒ष्णान् । व॒र्षाभ्यः॑ । अ॒रु॒णान् । श॒रदे॑ । पृष॑तः । हे॒म॒न्ताय॑ । पि॒शङ्गान्॑ । शिशि॑राय
Word by Word
धूम्रान्smoke-coloured (animals)
धूम्रान्:
कर्म
TypeAdjective
Rootधूम्र (प्रातिपदिक)
वसन्तायfor spring
वसन्ताय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootवसन्त (प्रातिपदिक)
आलभतेhe takes/grasps (i.e., offers/sets apart as a victim)
आलभते:
—
TypeVerb
Rootलभ् (धातु) + आ-
श्वेतान्white (animals)
श्वेतान्:
कर्म
TypeAdjective
Rootश्वेत (प्रातिपदिक)
ग्रीष्मायfor summer
ग्रीष्माय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootग्रीष्म (प्रातिपदिक)
कृष्णान्black (animals)
कृष्णान्:
कर्म
TypeAdjective
Rootकृष्ण (प्रातिपदिक)
वर्षाभ्यःfor the rains / rainy seasons
वर्षाभ्यः:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootवर्षा (प्रातिपदिक)
अरुणान्ruddy/reddish-brown (animals)
अरुणान्:
कर्म
TypeAdjective
Rootअरुण (प्रातिपदिक)
शरदेfor autumn
शरदे:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootशरद् (प्रातिपदिक)
पृषतःdappled/spotted (animals)
पृषतः:
कर्म
TypeNoun
Rootपृषत् (प्रातिपदिक)
हेमन्तायfor winter (hemanta)
हेमन्ताय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootहेमन्त (प्रातिपदिक)
पिशङ्गान्tawny/yellowish-brown (animals)
पिशङ्गान्:
कर्म
TypeAdjective
Rootपिशङ्ग (प्रातिपदिक)
शिशिरायfor the cold season (śiśira)
शिशिराय:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootशिशिर (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
Ṛ
Ṛtavaḥ (Seasons)P
PrajāpatiS
Saṃvatsara (the Year)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes