भस्म-प्रकार-त्रिपुण्ड्र-धारण-विधिः
Types of Bhasma and the Method of Wearing Tripuṇḍra
स्त्रीभिस्त्रिपुण्ड्रमलकावधि धारणीयं भस्म द्विजादिभिरथो विधवाभिरेवम् । तद्वत्सदाश्रमवतां विशदाविभूतिर्धार्यापवर्गफलदा सकलाघहन्त्री
strībhistripuṇḍramalakāvadhi dhāraṇīyaṃ bhasma dvijādibhiratho vidhavābhirevam | tadvatsadāśramavatāṃ viśadāvibhūtirdhāryāpavargaphaladā sakalāghahantrī
Женщинам следует носить священный пепел (бхасма) в виде Трипундры (Tripuṇḍra) до линии волос на лбу. Так же и брахманам и прочим «дваждырождённым» надлежит носить священный пепел, и вдовам — тем же образом. Равным образом, для тех, кто утверждён в праведной ашраме (āśrama), эту чистую вибхути (vibhūti) следует носить: она дарует освобождение и уничтожает всякий грех.
Sūta Gosvāmi (narrating Śiva’s worship-ordinances to the sages of Naimiṣāraṇya)
Tattva Level: pasha
Shiva Form: Paśupatinātha
Significance: Bhasma-dhāraṇa and Tripuṇḍra are presented as universally purificatory and mokṣa-oriented; the verse frames vibhūti as a portable ‘tīrtha’ that supports Śiva-bhakti and eligibility for higher sādhana.
The verse teaches that wearing Śiva’s vibhūti as Tripuṇḍra is a purifying Shaiva mark of surrender to Pati (Śiva), helping destroy pāpa (sin) and orienting the practitioner toward apavarga (mokṣa).
Tripuṇḍra-bhasma is a visible sign of Saguna Śiva-bhakti and readiness for Liṅga-pūjā; it sanctifies the body as a temple for worship and remembrance of Śiva while living in one’s āśrama duties.
Apply vibhūti (bhasma) as Tripuṇḍra on the forehead up to the hairline (as prescribed), ideally with Śiva-smaraṇa or the Pañcākṣarī mantra “Om Namaḥ Śivāya,” cultivating purity and liberation-oriented devotion.