Shloka 7

ब्रह्माण्डदान-प्रशंसा तथा ब्रह्माण्ड-प्रमाण-वर्णनम्

Praise of the Gift of the Cosmic Egg and Description of the Brahmāṇḍa’s Measure

Devanagari script

सनत्कुमार उवाच । मुने शृणु प्रवक्ष्यामि यदुत्सेधं तु विस्तरम् । ब्रह्माण्डं तत्तु संक्षेपाच्छ्रुत्वा पापात्प्रमुच्यते

Transliteration

sanatkumāra uvāca | mune śṛṇu pravakṣyāmi yadutsedhaṃ tu vistaram | brahmāṇḍaṃ tattu saṃkṣepācchrutvā pāpātpramucyate

Translation

Санат-кумара сказал: «О мудрец, слушай; я изложу меру и необъятную протяжённость Брахманды — космического яйца. Услышав это повествование даже вкратце, человек освобождается от греха».

Word by Word

• सनत्कुमारः: Sanatkumāra
• सनत्कुमारः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सनत्कुमार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘सनत्’ (ever-young) + ‘कुमार’

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• मुने: O sage
• मुने: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• शृणु: listen
• शृणु: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• प्रवक्ष्यामि: I will explain
• प्रवक्ष्यामि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र+वच् (धातु)
• Form: लृट् (Simple Future), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• यत्: which
• यत्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)

• उत्सेधम्: extent/measure
• उत्सेधम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: उत्सेध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘extent/measure/height’

• तु: indeed
• तु: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; विरोध/अन्वय (but/indeed)

• विस्तरम्: in detail
• विस्तरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: विस्तर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘detail/expansion’

• ब्रह्माण्डम्: the universe (brahmāṇḍa)
• ब्रह्माण्डम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्म-अण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘ब्रह्मणः अण्डम्’ (cosmic egg/universe)

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; निर्देश (that)

• तु: indeed
• तु: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/विरोध (indeed/but)

• संक्षेपात्: briefly
• संक्षेपात्: Hetu/Apadana (हेतु/अपादान)
• Type: Noun
• Root: संक्षेप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; ‘briefly/in summary’ (ablatival adverbial)

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Purvakala (पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); ‘having heard’

• पापात्: from sin
• पापात्: Apadana (अपादान)
• Type: Noun
• Root: पाप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन; ‘from sin’

• प्रमुच्यते: is freed
• प्रमुच्यते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र+मुच् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्; कर्मणि प्रयोग (passive)

Speaker

Sanatkumara

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Dakṣiṇāmūrti

Characters & Entities

• Sanatkumara
• Brahmanda

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It teaches that śravaṇa (devotional hearing) of sacred Shiva-Purana knowledge—here, the Brahmāṇḍa’s vast order—purifies the mind and removes pāpa, preparing the seeker for Shiva-oriented liberation (moksha) under Pati’s grace.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

By framing the universe (Brahmāṇḍa) as a knowable sacred order, the text supports Saguna worship: the devotee contemplates Shiva as the Lord who pervades and transcends the cosmos, often approached through Linga-upāsanā with reverent listening to Purāṇic teachings.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

The implied practice is Purāṇa-śravaṇa (listening/recitation) as a purificatory sādhana—ideally done with devotion to Shiva, optionally alongside japa of “Om Namaḥ Śivāya” and simple observances like cleanliness and reverent attention.