Home›Shiva Purana›Uma Samhita›Adhyaya 15›Shloka 5
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 5

ब्रह्माण्डदान-प्रशंसा तथा ब्रह्माण्ड-प्रमाण-वर्णनम्

Praise of the Gift of the Cosmic Egg and Description of the Brahmāṇḍa’s Measure

Devanagari script

यावच्चन्द्रदिवाकरौ नभसि वै यावत्स्थिरा मेदिनी । तावत्सोऽपि नरः स्वबांधवयुतस्स्ववर्गौकसामोकसि । सर्वेष्वेव मनोनुगेषु ककुभिर्ब्रह्माण्डदः क्रीडते । पश्चाद्याति पदं सुदुर्लभतरं देवैर्मुदे माधवम्

Transliteration

yāvaccandradivākarau nabhasi vai yāvatsthirā medinī | tāvatso'pi naraḥ svabāṃdhavayutassvavargaukasāmokasi | sarveṣveva manonugeṣu kakubhirbrahmāṇḍadaḥ krīḍate | paścādyāti padaṃ sudurlabhataraṃ devairmude mādhavam

Translation

Пока луна и солнце пребывают на небе и пока земля стоит неколебимо, столь долго тот человек — вместе со своими родичами — наслаждается в собственных небесных мирах, вкушая блаженство, подобное освобождению. Он свободно странствует по всем желанным областям и направлениям, проходя даже через космические сферы. Затем, к радости богов, он достигает состояния, чрезвычайно труднодостижимого: высшей обители Мадхавы.

Word by Word
यावत्as long as
यावत्:
Avyaya (अव्यय-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयावत् (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय; काल-परिमाणवाचक (as long as)
चन्द्रmoon
चन्द्र:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootचन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (समाहार-द्वन्द्वे अङ्ग)
दिवाकरौ(the) sun (together with the moon)
दिवाकरौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदिवाकर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; चन्द्र + दिवाकर (समाहार/इतरेतर-द्वन्द्वार्थः: ‘moon and sun’)
नभसिin the sky
नभसि:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootनभस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
वैindeed
वै:
Avyaya (अव्यय-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (particle), अवधारण/खल्वर्थे
यावत्as long as
यावत्:
Avyaya (अव्यय-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयावत् (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय; ‘as long as’
स्थिराsteady, firm
स्थिरा:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्थिर (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्
मेदिनीearth
मेदिनी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमेदिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तावत्for that long
तावत्:
Avyaya (अव्यय-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतावत् (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय; तावदर्थे ‘so long/that long’
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अपिalso, even
अपि:
Avyaya (अव्यय-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/अप्यर्थे ‘also/even’
नरःman, person
नरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
स्वबान्धवयुतःaccompanied by his relatives
स्वबान्धवयुतः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्व + बान्धव + युत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः स्व (षष्ठी) + बान्धव (सम्बन्धि) + युत ‘युक्त’ (तत्पुरुषः: स्वैः बान्धवैः युतः)
स्ववर्गौकसाम्of the dwellings of his own heavenly group
स्ववर्गौकसाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootस्व + वर्ग + ओकस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; समासः स्व + वर्ग (कर्मधारय/तत्पुरुष) + ओकस् ‘गृह’ (षष्ठी-तत्पुरुषः: स्ववर्गस्य ओकांसि)
आलोकसिin the sight/realm (of)
आलोकसि:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootआलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘आलोक’ = प्रकाश/दर्शन-स्थान
सर्वेषुin all
सर्वेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, सप्तमी, बहुवचन; विशेषणम्
एवindeed, only
एव:
Avyaya (अव्यय-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (only/indeed)
मनोनुगेषुamong those who follow his mind (wish-fulfilling attendants/objects)
मनोनुगेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमनस् + अनुग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन; समासः मनः + अनुग (तत्पुरुषः: मनसः अनुगाः = मनोनुगाः)
ककुभिःwith (all) directions/sides
ककुभिः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootककुभ्/ककुभा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; दिशावाचक
ब्रह्माण्डदःthe giver of the universe (i.e., donor of brahmāṇḍa)
ब्रह्माण्डदः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्माण्ड + द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः ब्रह्माण्ड + द (उपपद-तत्पुरुषः: ब्रह्माण्डं ददाति इति)
क्रीडतेsports, plays
क्रीडते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootक्रीड् (धातु)
Formलट्-लकार, आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
पश्चात्afterwards
पश्चात्:
Avyaya (अव्यय-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootपश्चात् (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (afterwards)
यातिgoes
याति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलट्-लकार, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
पदम्state, abode
पदम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
सुदुर्लभतरम्even more difficult to obtain
सुदुर्लभतरम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु + दुर्लभ + तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्; ‘तर’ = तुलनात्मक (comparative)
देवैःby the gods
देवैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
मुदेfor joy, for delight
मुदे:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootमुद्/मुदा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी (सम्प्रदान/Dative), एकवचन; ‘for joy’
माधवम्Mādhava (Viṣṇu)
माधवम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमाधव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विष्णोः नाम
Speaker

Suta Goswami (narrating the Shiva Purana discourse to the sages at Naimisharanya)

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Sadāśiva

Characters & Entities
V
Vishnu

FAQs

It contrasts long-lasting yet still temporary karmic rewards (heavenly worlds and vast enjoyments) with the truly rare, final attainment beyond them—showing that ultimate liberation is not mere svarga, but a supreme state reached after the exhaustion of merit and through higher spiritual fulfillment.

In the Shiva Purana’s devotional framework, Saguna worship (including Linga-upasana) purifies the pashu (bound soul) and loosens pasha (bondage), so the seeker does not remain confined to temporary heavens but progresses toward the highest abode/state that even the gods celebrate.

The takeaway is to pursue practices that aim beyond svarga—steadfast bhakti and japa (especially the Panchakshara, Om Namaḥ Śivāya), along with disciplined purity—so merit matures into spiritual ascent rather than ending only in celestial enjoyment.

←Previous Verse
Next Verse→