Previous Verse
Next Verse

Shloka 42

Viśvānara-Gṛhapati Upākhyāna — Śivasya Agni-gṛhe Avatāraḥ

The Account of Viśvānara Gṛhapati and Śiva’s Descent into the House of Fire

विश्वानर उवाच । एकम्ब्रह्मैवाद्वितीयं समस्तं सत्यंसत्यं नेह नानास्ति किञ्चित् । एको रुद्रो न द्वितीयोऽवतस्थे तस्मादेकन्त्वाम्प्रपद्ये महेशम्

viśvānara uvāca | ekambrahmaivādvitīyaṃ samastaṃ satyaṃsatyaṃ neha nānāsti kiñcit | eko rudro na dvitīyo'vatasthe tasmādekantvāmprapadye maheśam

Вишванара сказал: «Всё это воистину — единый Брахман, без второго, истина, истина поистине; здесь нет и малейшей множественности. Один лишь Рудра пребывает, без другого. Потому, о Махеша, к Тебе, Единому, я прибегаю как к прибежищу».

विश्वानरःViśvānara
विश्वानरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविश्वानर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
एकम्one
एकम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक/संख्याशब्द)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण—ब्रह्म
ब्रह्मBrahman (Absolute)
ब्रह्म:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
एवindeed/only
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात (particle) — अवधारणार्थक
अद्वितीयम्without a second
अद्वितीयम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअद्वितीय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण—ब्रह्म
समस्तम्the entire (all)
समस्तम्:
Visheshya-adhyahara (अध्याहृत-विशेष्य)
TypeAdjective
Rootसमस्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण—(इदं जगत्/सर्वम्) अव्यक्तम्
सत्यम्true/real
सत्यम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसत्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेयविशेषण (predicate adjective)
सत्यम्truly (indeed true)
सत्यम्:
Emphasis (दृढीकरण)
TypeAdjective
Rootसत्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; पुनरुक्ति—दृढीकरणार्थम्
not
:
Negation (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपात (negation particle)
इहhere/in this (reality)
इह:
Adhikarana (अधिकरणम्)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb of place)
नानाvariously/manyfold
नाना:
Prakara (प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootनाना (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (adverb)
अस्तिis/exists
अस्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
किञ्चित्anything (at all)
किञ्चित्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकिञ्चित् (सर्वनाम/अव्ययप्राय)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अनिश्चितवाचक सर्वनाम
एकःone
एकः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण—रुद्रः
रुद्रःRudra
रुद्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
not
:
Negation (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपात
द्वितीयःa second (one)
द्वितीयः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वितीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण—(अन्यः) अध्याहृतः
अवतस्थेstands/exists
अवतस्थे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; उपसर्ग: अव-
तस्मात्therefore/from that
तस्मात्:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपञ्चमी-तत्प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival indeclinable) — हेत्वर्थे
एकम्as the one (alone)
एकम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; विशेषण—त्वाम्
त्वाम्you
त्वाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Form(त्रिलिङ्ग), द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; मध्यमपुरुष-सर्वनाम
प्रपद्येI take refuge (in)
प्रपद्ये:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootपद् (धातु)
Formलट् (Present), उत्तमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; उपसर्ग: प्र-; शरणागति-अर्थ
महेशम्Mahēśa
महेशम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमहेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; सम्बोधनार्थे कर्मरूपेण (object of prapadye)

Viśvānara

Tattva Level: pati

Shiva Form: Mahādeva

S
Shiva
R
Rudra
M
Maheśa
B
Brahman

FAQs

It declares Rudra-Maheśa as the sole, secondless Reality and models the highest spiritual response—śaraṇāgati (complete refuge)—as the doorway to liberation.

Though it proclaims the One beyond multiplicity, the Shiva Purana upholds approaching that One through Saguna forms—especially the Śiva-liṅga—where devotion and surrender mature into direct realization of Maheśa as the supreme Pati (Lord).

Meditate on “Eko Rudraḥ” (Rudra is One) with a mood of surrender, supporting it with japa of the Pañcākṣarī (Om Namaḥ Śivāya) and liṅga-upāsanā as the practical means of fixing the mind in Maheśa.