Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 47

कैलासमार्गे शङ्करस्य परीक्षा — Śiva Tests the Approachers on the Kailāsa Path

Devanagari script

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्तो गुरुणा रुद्रो भक्तवत्सलनामभाक् । प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा सुरेज्यं प्रणतार्त्तिहा

Transliteration

sanatkumāra uvāca | ityukto guruṇā rudro bhaktavatsalanāmabhāk | pratyuvāca prasannātmā surejyaṃ praṇatārttihā

Translation

Санаткӯмара сказал: Так наставленный своим Гуру, Рудра — прославленный как нежный хранитель бхакт — с умиротворённым сердцем ответил. Тот, кого почитают даже боги, снимающий скорбь преклоняющихся, произнёс ответное слово.

Word by Word

• सनत्कुमारः: Sanatkumāra
• सनत्कुमारः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सनत्कुमार (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गः; प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect); परस्मैपदम्; प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्

• इति: thus
• इति: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; उद्धरण-समाप्तिसूचकः (quotative particle)

• उक्तः: having been addressed
• उक्तः: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); पुल्लिङ्गः; प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्; ‘having been addressed/said to’

• गुरुणा: by the teacher
• गुरुणा: Kartr (कर्तृ/Agent in passive)
• Type: Noun
• Root: गुरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गः; तृतीया (3rd/करण), एकवचनम्

• रुद्रः: Rudra
• रुद्रः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रुद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गः; प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्

• भक्त-वत्सल-नाम-भाक्: bearing the name ‘devotee-loving’
• भक्त-वत्सल-नाम-भाक्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: भक्त (प्रातिपदिक) + वत्सल (प्रातिपदिक) + नामन् (प्रातिपदिक) + भाज् (धातु)
• Form: बहुव्रीहि-समासः (‘यस्य भक्तवत्सलम् नाम’); अन्ते ‘भाक्’ = भाज्-धातोः क्विप्-प्रत्ययान्तः (possessor); पुल्लिङ्गः; प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्; ‘रुद्रः’ इति विशेष्यस्य विशेषणम्

• प्रत्युवाच: replied
• प्रत्युवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्रति + वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect); परस्मैपदम्; प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्

• प्रसन्न-आत्मा: with a pleased mind
• प्रसन्न-आत्मा: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्रसन्न (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समासः (‘प्रसन्नः आत्मा यस्य’); पुल्लिङ्गः; प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्; ‘रुद्रः’ इति विशेष्यस्य विशेषणम्

• सुर-इज्यम्: the worship of the gods / one worthy of gods’ worship
• सुर-इज्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सुर (प्रातिपदिक) + इज्य (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (षष्ठी: सुराणाम् इज्यः/इज्यम्); नपुंसकलिङ्गः; द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचनम्

• प्रणत-अर्त्ति-हा: destroyer of the distress of the bowed (devotees)
• प्रणत-अर्त्ति-हा: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्रणत (प्रातिपदिक) + अर्त्ति (प्रातिपदिक) + हन् (धातु)
• Form: तत्पुरुष-समासः (उपपद: ‘प्रणतानाम् अर्त्तिं हन्ति’); ‘हा’ = हन्-धातोः क्विप्-प्रत्ययान्तः; पुल्लिङ्गः; प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्; ‘रुद्रः’ इति विशेष्यस्य विशेषणम्

Speaker

Sanatkumara

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Rudra

Characters & Entities

• Rudra
• Sanatkumara

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It highlights Rudra as bhaktavatsala—Śiva’s defining trait is compassionate grace toward devotees; sincere surrender evokes a calm, benevolent response that removes the devotee’s inner and outer distress.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

By calling Rudra “worshipped by the gods” and “remover of the distress of those who bow,” the verse supports Saguna upāsanā: devotees approach Śiva through reverent surrender (praṇāma), a core attitude in Liṅga-worship and temple devotion.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

The practical takeaway is praṇāma with bhakti—begin worship with humble prostration and remembrance of Śiva’s grace, ideally alongside japa of the Pañcākṣarī (“Om Namaḥ Śivāya”) to align the mind into prasannatā (serenity).