Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 81, Shloka 11

इन्द्रजितो मायासीतावधः

Indrajit’s Illusory Sita Episode and Hanuman’s Rebuke

Devanagari script

तांनिरीक्ष्यमुहूर्तंतुमैथिलीत्यध्यवस्यतु ।बभूवाचिरदृष्टाहितेनसाजनकात्मजा ।।।।

Transliteration

tāṃ nirīkṣya muhūrtaṃ tu maithilīti adhyavasyatu | babhūvā ciradṛṣṭā hi tena sā janakātmajā ||

Translation

Взглянув на неё на миг, он решил: «Это Майтили», ибо дочь Джанаки он видел совсем недавно.

Word by Word

• अब्रवीत्: spoke
• अब्रवीत्: क्रिया (Main verb)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past), परस्मैपदी, प्रथमपुरुष, एकवचन

• ताम्: to her
• ताम्: कर्म (Karma/Object of अब्रवीत्)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• तु: indeed/but
• तु: सम्बन्ध/वाक्य-सम्बन्ध (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात/particle

• शोकार्ताम्: grief-stricken
• शोकार्ताम्: कर्म-विशेषण (Adjective of ताम्)
• Type: Adjective
• Root: शोक + आर्त (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘afflicted with grief’

• निरानन्दाम्: joyless
• निरानन्दाम्: कर्म-विशेषण (Adjective of ताम्)
• Type: Adjective
• Root: निर् + आनन्द (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘without joy’

• तपस्विनीम्: ascetic woman
• तपस्विनीम्: कर्म (Apposition to ताम्)
• Type: Noun
• Root: तपस्विनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘ascetic woman’

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: पूर्वकाल (Absolutive; prior action)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); ‘having seen’

• रथस्थिताम्: standing in the chariot
• रथस्थिताम्: कर्म-विशेषण (Adjective of ताम्)
• Type: Adjective
• Root: रथ + स्थित (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; ‘standing/placed in the chariot’

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: पूर्वकाल (Absolutive; prior action)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); पुनरुक्ति (repetition for emphasis)

• राक्षसेन्द्रसुतश्रिताम्: under the sway of the Rakshasa-king's son
• राक्षसेन्द्रसुतश्रिताम्: कर्म-विशेषण (Adjective of ताम्)
• Type: Adjective
• Root: राक्षस-इन्द्र + सुत + श्रित (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; ‘having taken refuge with/under the control of the son of the lord of Rakshasas’

• कम्: whom/what
• कम्: कर्म (Object in thought)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; प्रश्नवाचक (interrogative)

• समर्थितम्: contrived/arranged
• समर्थितम्: कर्म (Object in thought)
• Type: Verb
• Root: सम् + अर्थ् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘supported/arranged/contrived’ (as object of ‘thinking’)

• अस्य: of this one/of him
• अस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी, एकवचन

• इति: thus
• इति: वाक्य-सम्बन्ध (Quotative marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; उद्धरण/quotative particle

• चिन्तयन्: thinking
• चिन्तयन्: कर्ता-विशेषण (Concomitant action of subject)
• Type: Verb
• Root: चिन्त् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सः: he
• सः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• महाकपिः: the great monkey (Hanuman)
• महाकपिः: कर्ता (Apposition to सः)
• Type: Noun
• Root: महा + कपि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘great monkey’

• सह: together with
• सह: सहकारक (Associative)
• Type: Indeclinable
• Root: सह (अव्यय)
• Form: अव्यय; सहार्थक उपसर्ग/particle ‘together with’

• तैः: with those
• तैः: सहकारक (Associate with सह)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• वानरश्रेष्ठैः: with the best Vanaras
• वानरश्रेष्ठैः: सहकारक (Associate with सह)
• Type: Noun
• Root: वानर + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; ‘best of monkeys’

• अभ्यधावत: rushed towards
• अभ्यधावत: क्रिया (Main verb)
• Type: Verb
• Root: अभि + धाव् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past), परस्मैपदी, प्रथमपुरुष, एकवचन

• रावणिम्: Ravani (Indrajit)
• रावणिम्: कर्म (Karma/Object of अभ्यधावत)
• Type: Noun
• Root: रावणि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘son of Ravana’

Context

He looked at her for a moment and recognised her as Janaka's daughter since he had seen her not long before.

Characters & Entities

• Maithilī (Sītā)
• Janaka

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Discernment (viveka) is essential to dharma: one must perceive clearly before acting, especially amid deception and emotional turmoil.

What is the narrative situation?

A witness (contextually, Hanumān) looks carefully at the woman displayed in the chariot and recognizes her as Sītā.

Which character virtue is emphasized?

Hanumān’s attentiveness and responsible judgment—he verifies before reacting.