Shloka 106

युद्धकाण्डे एकोनषष्टितमः सर्गः

Rāvaṇa’s Assault on Nīla and Lakṣmaṇa; Hanumān Bears Rāma

Devanagari script

निकृत्तचापंत्रिभिराजघानबाणैस्तदादाशरथिश्शिताग्रैः ।ससायकार्तोविचचालराजाकृच्छ्राच्छसंज्ञांपुनराससाद ।।6.59.106।।

Transliteration

nikṛttacāpaṃ tribhir ājaghāna bāṇais tadā dāśarathiḥ śitāgraiḥ | sa sāyakārto vicacāla rājā kṛcchrāc ca saṃjñāṃ punar āsasāda ||6.59.106||

Translation

Тогда сын Дашаратхи, когда лук был рассечён, поразил царя тремя остроносными стрелами; израненный стрелами, царь пошатнулся и с трудом вновь пришёл в сознание.

Word by Word

• निकृत्त-चापम्: (his) bow cut off
• निकृत्त-चापम्: कर्मविशेषण (Object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: नि-कृत् (धातु) → निकृत्त (कृदन्त) + चाप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुषभावः: ‘cut bow’ (चापम् विशेषयति)

• त्रिभिः: with three
• त्रिभिः: करण (Karana/Instrument)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुं, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; संख्याविशेषण

• आजघान: struck
• आजघान: क्रिया (Action)
• Type: Verb
• Root: आ-हन् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• बाणैः: with arrows
• बाणैः: करण (Karana/Instrument)
• Type: Noun
• Root: बाण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• तदा: then
• तदा: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: काल-अव्यय (temporal adverb)

• दाशरथिः: the son of Dasharatha (Rama)
• दाशरथिः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: दाशरथि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• शित-अग्रैः: with sharp-pointed (ones)
• शित-अग्रैः: करणविशेषण (Instrument-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: शित (प्रातिपदिक) + अग्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; बहुव्रीह्यर्थे न, षष्ठी/तत्पुरुषः: ‘sharp-pointed’ (बाणान् विशेषयति)

• सः: he
• सः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• सायक-आर्तः: pained by arrows
• सायक-आर्तः: कर्तृविशेषण (Agent-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सायक (प्रातिपदिक) + आर्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तृतीया-तत्पुरुषार्थः (सायकैः आर्तः)

• विचचाल: reeled
• विचचाल: क्रिया (Action)
• Type: Verb
• Root: वि-चल् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• राजा: the king (Ravana)
• राजा: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• कृच्छ्रात्: with difficulty
• कृच्छ्रात्: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: कृच्छ्र (प्रातिपदिक)
• Form: पञ्चमी-एकवचनरूपेण अव्ययीभूतम् (ablatival adverb)

• संज्ञाम्: consciousness
• संज्ञाम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: संज्ञा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• पुनः: again
• पुनः: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: पुनरावृत्ति-अव्यय (adverb)

• आससाद: attained/recovered
• आससाद: क्रिया (Action)
• Type: Verb
• Root: आ-सद् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Context

Then Lakshmana son of Dasaratha, struck the bow of the king into pieces with three sharp and pointed arrows. The king swooned and recovered with great difficulty.

Characters & Entities

• Lakṣmaṇa (Dāśarathi)
• Rāvaṇa
• bow

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Actions have immediate consequences in righteous combat; discipline and precision can neutralize overwhelming force.

What is the narrative situation?

With Rāvaṇa’s bow already cut, Lakṣmaṇa lands three sharp hits, causing Rāvaṇa to reel and briefly lose consciousness.

Which character virtue is emphasized?

Lakṣmaṇa’s focused execution—measured, effective action aligned to the moment.