Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 10, Shloka 17

विभीषणोपदेशः

Vibhishana’s Counsel to Ravana and the Catalogue of Omens

Devanagari script

गवांसयांसिस्कन्नानिविमदावीरकुञ्जराः ।दीनमश्वाःप्रहेषन्तेनचग्रासाभिनन्दिनः ।।।।

Transliteration

gavāṃ payāṃsi skannāni vimadā vīrakuñjarāḥ | dīnam aśvāḥ praheṣante na ca grāsābhinandinaḥ ||

Translation

У коров иссякло молоко; гордые боевые слоны утратили свой гон; кони жалобно ржут и уже не радуются даже корму.

Word by Word

• गवाम्: of cows
• गवाम्: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्

• पयांसि: milk
• पयांसि: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: पयस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

• स्कन्नानि: dried up
• स्कन्नानि: कर्ता (Karta/Subject-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: √स्कन्द् (धातु) क्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम् पयांसि प्रति; अर्थः: स्रुत/क्षीण (dried up/spilled)

• विमदाः: without rut/ichor
• विमदाः: कर्ता (Karta/Subject-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: वि + मद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम् वीरकुञ्जराः प्रति

• वीरकुञ्जराः: mighty elephants
• वीरकुञ्जराः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: वीर + कुञ्जर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; कर्मधारयः: वीराः कुञ्जराः (mighty elephants)

• दीनम्: piteously, sadly
• दीनम्: क्रियाविशेषण (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: दीन (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत् क्रियाविशेषण-प्रयोगः (adverbial accusative)

• अश्वाः: horses
• अश्वाः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: अश्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

• प्रहेषन्ते: neigh
• प्रहेषन्ते: क्रिया (Kriya/Verb)
• Type: Verb
• Root: प्र+√हेष् (धातु)
• Form: लट्-लकारः, प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्; आत्मनेपदम्

• न: not
• न: निषेध (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्ययम् (negation)

• च: and
• च: समुच्चय (Coordination)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम् (conjunction)

• ग्रास-अभिनन्दिनः: delighting in fodder
• ग्रास-अभिनन्दिनः: कर्ता (Karta/Subject-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: ग्रास + अभिनन्दिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; तत्पुरुषः: ग्रासम् अभिनन्दन्ति ये

Context

"The udder of cows is dried up, the proud elephants have lost their ichor, the horses are pathetic and neighing. They are not even interested in fodder."

Characters & Entities

• cows
• horses
• Vibhīṣaṇa
• Rāvaṇa

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

A ruler’s adharma harms the whole realm: even animals and prosperity decline, indicating that governance must align with righteousness.

What is the narrative situation?

Vibhīṣaṇa points to failing vitality in livestock and war-animals as a sign of Laṅkā’s impending calamity.

Which character virtue is emphasized?

Compassionate realism: he highlights suffering across the kingdom to urge corrective action.