Shloka 106

सुन्दरकाण्डे अष्टपञ्चाशः सर्गः

हनुमद्वृत्तान्तकथनम्, सीताभिज्ञान-प्रदानम्, लङ्कादाह-वर्णनम्

Devanagari script

यद्यन्यथा भवेदेतद्द्वौ मासौ जीवितं मम।न मां द्रक्ष्यति काकुत्स्थो म्रिये साहमनाथवत्।।।।

Transliteration

yady anyathā bhaved etad dvau māsau jīvitaṃ mama | na māṃ drakṣyati kākutstho mriye sāham anāthavat ||

Translation

«Если же выйдет иначе, мне осталось жить лишь два месяца. Какутстха больше меня не увидит; я умру, как лишённая всякой защиты.»

Word by Word

• यदि: if
• यदि: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: शर्तार्थक अव्यय (conditional: ‘if’)

• अन्यथा: otherwise
• अन्यथा: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अन्यथा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक अव्यय (adverb: ‘otherwise’)

• भवेत्: should be
• भवेत्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘should happen/be’

• एतत्: this
• एतत्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; here as subject of भवेत् (प्रथमा)

• द्वौ: two
• द्वौ: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वि (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, द्विवचन; विशेषण (to मासौ)

• मासौ: months
• मासौ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, द्विवचन

• जीवितम्: life
• जीवितम्: Pradhāna (प्रधान/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: जीवित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; here as predicate/subject-complement ‘(is) life’

• मम: my
• मम: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी विभक्ति (Genitive), एकवचन

• न: not
• न: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय

• माम्: me
• माम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया विभक्ति (कर्म), एकवचन

• द्रक्ष्यति: will see
• द्रक्ष्यति: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• काकुत्स्थः: Kakutstha (Rama)
• काकुत्स्थः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: काकुत्स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (कर्ता), एकवचन

• म्रिये: I will die
• म्रिये: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मृ (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), आत्मनेपद, उत्तमपुरुष, एकवचन; ‘I die’ (present used with future sense)

• सा: that (I)
• सा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; ‘that (woman), I’

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा विभक्ति, एकवचन; apposition to सा

• अनाथवत्: like an orphan
• अनाथवत्: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अनाथ (प्रातिपदिक) + वत् (तद्धित)
• Form: उपमावाचक अव्यय (indeclinable in -वत्: ‘like/as’)

Context

'Otherwise with none to protect me, I will live only for two months.I will die like an orphan and he will not see me'.

Characters & Entities

• Sītā
• Rāma (Kākutstha)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Sītā’s dharma is steadfast fidelity and truthfulness: she does not compromise her integrity, even under threat, and faces the consequence with truthful clarity rather than yielding to adharma.

What is the narrative situation?

In Aśoka-vana, after enduring intimidation and pressure, Sītā expresses that her endurance has a limit—she foresees death within two months if rescue does not come.

Which character virtue is emphasized?

Steadfastness (dhṛti) and chastity/fidelity (pativratā-dharma), coupled with unwavering commitment to truth (satya).