Ramayana — Sundara Kanda, Sarga 42, Shloka 23

द्विचत्वारिंशः सर्गः (Sarga 42): Omens in Laṅkā, Report to Rāvaṇa, and the Kinkara Assault

Devanagari script

तस्य क्रुद्धस्य नेत्राभ्यां प्रापतन्नास्रबिन्दवः।दीप्ताभ्यामिव दीपाभ्यां सार्चिष स्स्नेहबिन्दवः।।5.42.23।।

Transliteration

tasya kruddhasya netrābhyāṃ prāpatann āśrabindavaḥ | dīptābhyām iva dīpābhyāṃ sārciṣaḥ snehabindavaḥ || 5.42.23 ||

Translation

Из глаз того, кто пылал гневом, падали слёзы — словно капли масла с двух пылающих светильников, сияющих огнём фитилей.

Word by Word

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• क्रुद्धस्य: of the angry one
• क्रुद्धस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: क्रुद्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्रुध्+क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (to तस्य)

• नेत्राभ्याम्: from (his) two eyes
• नेत्राभ्याम्: Apadana (अपादान)
• Type: Noun
• Root: नेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, द्विवचन; करण/अपादानार्थे (from the two eyes)

• प्रापतन्: fell down
• प्रापतन्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-पत् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथम-पुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• अश्र-बिन्दवः: drops of tears
• अश्र-बिन्दवः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अश्र (प्रातिपदिक) + बिन्दु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (अश्रूणां बिन्दवः)

• दीप्ताभ्याम्: from the two blazing (ones)
• दीप्ताभ्याम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दीप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक, दीप्/दीप्+क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, द्विवचन; विशेषणम् (to दीपाभ्याम्)

• इव: as if; like
• इव: Upamana-marker (उपमा-सूचक)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमावाचक-अव्यय

• दीपाभ्याम्: from two lamps
• दीपाभ्याम्: Upamana (उपमान)
• Type: Noun
• Root: दीप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, द्विवचन; अपादानार्थे (from two lamps)

• स-अर्चिषः: with flames
• स-अर्चिषः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स (उपसर्गवत्/सह) + अर्चिस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; उपपद-समासवत् (सह अर्चिषा) विशेषणम् (to बिन्दवः)

• स्नेह-बिन्दवः: drops of oil
• स्नेह-बिन्दवः: Upamana (उपमान)
• Type: Noun
• Root: स्नेह (प्रातिपदिक) + बिन्दु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (स्नेहस्य बिन्दवः)

Context

Then powerful Ravana commanded heroic demons called kinkaras who vied in strength to catch Hanuman.

Characters & Entities

• Rāvaṇa

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

It illustrates how inner turmoil manifests outwardly: anger is not strength but a consuming fire. Dharma values clarity and restraint; uncontrolled emotion becomes self-harm and fuels harmful action.

What is the narrative situation?

As Rāvaṇa rages, tears (or heated moisture) fall from his eyes, poetically compared to oil dripping from burning lamps.

Which character virtue is emphasized?

The verse emphasizes emotional volatility (a vice) rather than virtue—serving as a warning against krodha overpowering विवेक (discernment).