Shloka 10

द्वितीयः सर्गः (Sarga 2): Sugriva’s Alarm and Hanuman’s Commission

Devanagari script

ततश्शाखामृगास्सर्वे प्लवमाना महाबलाः।बभञ्जुश्च नगांस्तत्र पुष्पितान्दुर्गसंश्रितान्।।

Transliteration

tataḥ śākhā-mṛgāḥ sarve plavamānā mahā-balāḥ | babhañjuś ca nagāṃs tatra puṣpitān durga-saṃśritān ||

Translation

Тогда все те могучие обезьяны, живущие на ветвях, прыгая повсюду, ломали там цветущие деревья, росшие на суровых горных уступах.

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Nipāta (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रम/अनन्तर (thereafter)

• सुग्रीवसचिवाः: Sugriva's ministers
• सुग्रीवसचिवाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुग्रीव-सचिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• पर्वतेन्द्रम्: the lord of mountains
• पर्वतेन्द्रम्: Karma (कर्म; object of samāśritāḥ)
• Type: Noun
• Root: पर्वत-इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• समाश्रिताः: having taken refuge in; resorting to
• समाश्रिताः: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ-√श्रि (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (PPP); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; (having resorted to)

• सङ्गम्य: having assembled
• सङ्गम्य: Kriyā (क्रिया; पूर्वकर्म)
• Type: Verb
• Root: सम्-√गम् (धातु) + ल्यप् (प्रत्यय)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); पूर्वकालिक क्रिया

• कपिमुख्येन: with the chief of monkeys
• कपिमुख्येन: Sahakāraka (सहकारक/सह)
• Type: Noun
• Root: कपि-मुख्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• सर्वे: all
• सर्वे: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण

• प्राञ्जलयः: with folded palms
• प्राञ्जलयः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्राञ्जलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (folded hands)

• स्थिताः: stood
• स्थिताः: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √स्था (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (PPP); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

Context

Then the mighty monkeys jumping on the trees in full bloom shook them.

Characters & Entities

• Vānara-s
• Ṛṣyamūka (implied mountain setting)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Indirectly, it contrasts raw strength with restraint: power without discipline can become disruptive, a recurring ethical theme in the epic.

What is the narrative situation?

The monkeys on the mountain are in vigorous motion, shaking and breaking blossoming trees in the area.

Which character virtue is emphasized?

Collective vigor and might—though the verse also hints at the need to govern strength wisely.