Shloka 2

शुनःशेफविक्रयः

The Sale of Śunaḥśepa for the Sacrifice

Devanagari script

महान्विघ्न: प्रवृत्तोऽयं दक्षिणामास्थितो दिशम्।दिशमन्यां प्रपत्स्यामस्तत्र तप्स्यामहे तप:।।1.61.2।।

Transliteration

mahān vighnaḥ pravṛtto 'yaṃ dakṣiṇām āsthito diśam |

diśam anyāṃ prapatsyāmas tatra tapsyāmahe tapaḥ ||

Translation

Возникло великое препятствие, пришедшее с южной стороны. Потому отправимся в другую область; там мы совершим наши подвиги аскезы.

Word by Word

• महान्: great
• महान्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (of विघ्नः)

• विघ्नः: obstacle
• विघ्नः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विघ्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• प्रवृत्तः: has arisen; has occurred
• प्रवृत्तः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्र-वृत् (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (past participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; predicate adjective

• अयम्: this
• अयम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• दक्षिणाम्: southern
• दक्षिणाम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: दक्षिणा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of दिशम्)

• आस्थितः: having taken hold of; occupying
• आस्थितः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: आ-स्था (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (past participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; predicate adjective (of विघ्नः)

• दिशम्: direction; quarter
• दिशम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: दिश् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• दिशम्: direction
• दिशम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: दिश् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अन्याम्: another
• अन्याम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of दिशम्)

• प्रपत्स्यामः: we shall go/repair (to)
• प्रपत्स्यामः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-पद् (धातु)
• Form: लृट् (Simple Future), आत्मनेपद, उत्तमपुरुष (1st person), बहुवचन (plural)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक अव्यय (locative adverb: 'there')

• तप्स्यामहे: we shall perform austerity
• तप्स्यामहे: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तप् (धातु)
• Form: लृट् (Simple Future), आत्मनेपद, उत्तमपुरुष, बहुवचन

• तपः: austerity
• तपः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (accusative), एकवचन (singular)

Context

Venerable descendant of the Bhrugus (sage Richika) said that the eldest son cannot be sold. "O King! the youngest son, Sunaka, is my beloved son. You know, O King! for that reason I will not give my yougest son".

Characters & Entities

• Viśvāmitra
• dakṣiṇā diś (southern quarter)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma here is steadfastness in righteous effort: when an obstacle arises, one does not abandon the vow of tapas, but adapts one’s circumstances to continue it without compromise.

What is the narrative situation?

Viśvāmitra indicates that a serious hindrance has arisen from the southern region, and decides to shift to another place to continue austerities.

Which character virtue is emphasized?

Resolve and strategic discernment—continuing a sacred pursuit (tapas) while wisely avoiding conditions that obstruct it.