Home›Ramayana›Aranya Kanda›Sarga 60›Shloka 36
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 36

सीतान्वेषणविलापः

Rama’s Lament and Search for Sita

Devanagari script

इत्येवं विलपन्रामः परिधावन्वनाद्वनम्।क्वचिदुद्भ्रमते वेगात्क्वचिद्विभ्रमते बलात्।।3.60.36।।क्वचिन्मत्त इवाभाति कान्तान्वेषणतत्परः।

Transliteration

ityevaṃ vilapan rāmaḥ paridhāvan vanād vanam | kvacid udbhramate vegāt kvacid vibhramate balāt || 3.60.36 || kvacin matta ivābhāti kāntānveṣaṇatatparaḥ |

Translation

Так, стеная, Рама метался по лесу, из чащи в чащу: то стремительно взмывал в прыжке, то мощно устремлялся вперёд; всецело занятый поиском возлюбленной, он порой казался безумным.

Word by Word
इतिthus
इति:
सम्बन्ध/वाक्योपसंहार (discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय-प्रातिपदिकम्)
Formअव्ययम् (निपातः/उद्धरणार्थकः) — indeclinable particle meaning “thus/so”
एवम्in that manner
एवम्:
क्रियाविशेषण (adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय-प्रातिपदिकम्)
Formअव्ययम् (क्रियाविशेषणम्) — adverb “in this manner”
विलपन्lamenting / weeping
विलपन्:
कर्तृ (agent; qualifies रामः)
TypeVerb
Rootविलप् (धातुः) + शतृ (वर्तमानकाले कृदन्तः)
Formकृदन्तः (शतृ-प्रत्ययान्तः वर्तमानकालिकः) पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम् — present active participle, nominative singular masculine
रामःRama
रामः:
कर्तृ (agent)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् — masculine nominative singular
परिधावन्running about
परिधावन्:
कर्तृ (agent; qualifies रामः)
TypeVerb
Rootपरि + धाव् (धातुः) + शतृ (वर्तमानकाले कृदन्तः)
Formकृदन्तः (शतृ-प्रत्ययान्तः वर्तमानकालिकः) पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम् — present active participle, nominative singular masculine
वनात्from the forest
वनात्:
अपादान (source)
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिकम्)
Formनपुंसकलिङ्गम् पञ्चमी-विभक्तिः एकवचनम् — neuter ablative singular
वनम्to (another) forest
वनम्:
कर्म (goal/object of motion)
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिकम्)
Formनपुंसकलिङ्गम् द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् — neuter accusative singular
क्वचित्somewhere
क्वचित्:
देशाधिकरण (locative adverbial)
TypeIndeclinable
Rootक्वचित् (अव्यय-प्रातिपदिकम्)
Formअव्ययम् (देशवाचक-अव्ययम्) — adverb “somewhere/at some place”
उद्भ्रमतेwhirls about / leaps about
उद्भ्रमते:
क्रिया (action)
TypeVerb
Rootउद् + भ्रम् (धातुः)
Formलट्-लकारः (वर्तमानकालः) प्रथम-पुरुषः एकवचनम् आत्मनेपदम् — present indicative, 3rd person singular, middle voice
वेगात्from/with speed (due to speed)
वेगात्:
हेतु/निमित्त (cause)
TypeNoun
Rootवेग (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः पञ्चमी-विभक्तिः एकवचनम् — masculine ablative singular (instrumental sense by cause/source)
क्वचित्somewhere
क्वचित्:
देशाधिकरण (locative adverbial)
TypeIndeclinable
Rootक्वचित् (अव्यय-प्रातिपदिकम्)
Formअव्ययम् (देशवाचक-अव्ययम्) — adverb “somewhere”
विभ्रमतेstaggers / roams about
विभ्रमते:
क्रिया (action)
TypeVerb
Rootवि + भ्रम् (धातुः)
Formलट्-लकारः (वर्तमानकालः) प्रथम-पुरुषः एकवचनम् आत्मनेपदम् — present indicative, 3rd person singular, middle voice
बलात्by (his) strength / forcibly
बलात्:
हेतु/निमित्त (cause)
TypeNoun
Rootबल (प्रातिपदिकम्)
Formनपुंसकलिङ्गम् पञ्चमी-विभक्तिः एकवचनम् — neuter ablative singular (cause/source; “by force/strength”)
क्वचित्somewhere
क्वचित्:
देशाधिकरण (locative adverbial)
TypeIndeclinable
Rootक्वचित् (अव्यय-प्रातिपदिकम्)
Formअव्ययम् (देशवाचक-अव्ययम्) — adverb “somewhere”
मत्तःmad / intoxicated
मत्तः:
कर्तृ-विशेषण (qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootमत्त (प्रातिपदिकम्)
Formपुंलिङ्गः प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् — masculine nominative singular (predicate/qualifier)
इवlike
इव:
उपमान (simile marker)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय-प्रातिपदिकम्)
Formअव्ययम् (उपमानवाचक-निपातः) — comparative particle “like/as if”
आभातिappears / is seen
आभाति:
क्रिया (action)
TypeVerb
Rootआ + भा (धातुः)
Formलट्-लकारः (वर्तमानकालः) प्रथम-पुरुषः एकवचनम् परस्मैपदम् — present indicative, 3rd person singular, active voice
कान्तान्वेषणतत्परःintent on searching for (his) beloved
कान्तान्वेषणतत्परः:
कर्तृ-विशेषण (qualifier of रामः)
TypeAdjective
Rootकान्ता + अन्वेषण + तत्पर (प्रातिपदिकानि)
Formसमासः (तत्पुरुषः; षष्ठी-तत्पुरुषः) — ‘कान्तायाः अन्वेषणम्’ इति अन्वेषणम्; तस्मिन् तत्परः। पुंलिङ्गः प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् — masculine nominative singular
Context

Rama ran from forest to forest, now jumping, now taking strong strides, but all the time weeping, a madman busy in search of his beloved.

Characters & Entities
R
Rāma
S
Sītā
F
forest (vana)

FAQs

Dharma is perseverance in rightful duty despite emotional collapse: Rāma’s grief does not become inactivity; he continues the search with total commitment.

Rāma, crying, rushes wildly through the forest in desperate pursuit of any sign of Sītā.

Determination—his single-minded effort persists even when his mind seems unsteady from sorrow.

←Previous Verse
Next Verse→