Shloka 9

Devanagari script

अपश्यद्विमलं छत्रं चित्रमाल्योपशोभितम्।चामरव्यजने चाग्र्ये रुक्मदण्डे महाधने।।3.5.9।।गृहीते वरनारीभ्यां धूयमाने च मूर्धनि।

Transliteration

apaśyad vimalaṃ chatraṃ citramālyopaśobhitam |

cāmaravyajane cāgrye rukmadaṇḍe mahādhane || 3.5.9 ||

gṛhīte varanārībhyāṃ dhūyamāne ca mūrdhani |

Translation

Он увидел безупречно белый царский зонт, украшенный пёстрыми гирляндами, и лучшие опахала-чамара с золотыми, чрезвычайно дорогими рукоятями — их держали две превосходные женщины и обмахивали ими у (головы Индры).

Word by Word

• अपश्यत्: saw
• अपश्यत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), परस्मैपद (Parasmaipada), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular)

• विमलम्: spotless/white
• विमलम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: विमल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); विशेषण (of छत्रम्)

• छत्रम्: umbrella
• छत्रम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: छत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)

• चित्रमाल्योपशोभितम्: adorned with variegated garlands
• चित्रमाल्योपशोभितम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: चित्र + माल्य + उप + शोभित (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (Tatpuruṣa: चित्रैः माल्यैः उपशोभितम्), भूतकृदन्त (kta), नपुंसकलिङ्ग (neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); विशेषण

• चामरव्यजने: two yak-tail fans
• चामरव्यजने: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: चामर + व्यजन (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (Tatpuruṣa: चामरस्य व्यजनम्), नपुंसकलिङ्ग (neuter), द्विवचन (Dual), प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc); अत्र द्विवचन-समुच्चय (paired items)

• च: and
• च: Avyaya (अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• अग्र्ये: excellent / foremost
• अग्र्ये: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अग्र्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (neuter), द्विवचन (Dual), प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc); विशेषण (of चामरव्यजने)

• रुक्मदण्डे: with golden handles
• रुक्मदण्डे: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: रुक्म + दण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (Tatpuruṣa: रुक्मस्य दण्डः), नपुंसकलिङ्ग (neuter), द्विवचन (Dual), प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc); विशेषण (of चामरव्यजने)

• महाधने: very costly
• महाधने: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: महा + धन (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (Karmadhāraya: महत् धनम्/बहुधनम्), नपुंसकलिङ्ग (neuter), द्विवचन (Dual), प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc); विशेषण

• गृहीते: while (they were) held
• गृहीते: Adhikarana (अधिकरण; सति-सप्तमी)
• Type: Adjective
• Root: ग्रह् (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (kta), नपुंसकलिङ्ग (neuter), सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), द्विवचन (Dual); सति-सप्तमी (locative absolute)

• वरनारीभ्याम्: by two excellent women
• वरनारीभ्याम्: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: वर + नारी (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (Karmadhāraya: वराः नार्यः), स्त्रीलिङ्ग (feminine), तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), द्विवचन (Dual)

• धूयमाने: while being waved/fanned
• धूयमाने: Adhikarana (अधिकरण; सति-सप्तमी)
• Type: Adjective
• Root: धू (धातु)
• Form: वर्तमानकृदन्त (present passive participle), -मान (passive), नपुंसकलिङ्ग (neuter), सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), द्विवचन (Dual); सति-सप्तमी (with गृहीते)

• च: and
• च: Avyaya (अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• मूर्धनि: near/over the head
• मूर्धनि: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मूर्धन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (masculine), सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular)

Context

Rama saw a pure white umbrella with a highly expensive golden staff, decorated with variegated flower garlands.While near his (Indra's) head stood a pair of exquisite ladies with fans made of yak's tail.

Characters & Entities

• Rāma
• Indra (implied by context)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma includes proper honoring of rank and virtue: symbols of sovereignty (umbrella, cāmara) mark legitimate authority and the ordered service around it.

What is the narrative situation?

The text describes the divine royal paraphernalia surrounding Indra as witnessed by Rāma during the celestial arrival near Śarabhanga.

Which character virtue is emphasized?

Respect (satkāra) toward legitimate greatness—an attitude consistent with Rāma’s maryādā (propriety).