Shloka 10

Devanagari script

राजमूलो हि धर्मश्च जयश्च जयतां वर।तस्मात्सर्वास्ववस्थासु रक्षितव्या नराधिपाः।।।।

Transliteration

rājamūlo hi dharmaś ca jayaś ca jayatāṃ vara |

tasmāt sarvāsv avasthāsu rakṣitavyā narādhipāḥ ||3.41.10||

Translation

О лучший из победителей, дхарма и победа коренятся в царе; потому при любых обстоятельствах и на всякой ступени царей надлежит оберегать.

Word by Word

• राजमूलः: having the king as the root
• राजमूलः: Karta (कर्ता/predicate)
• Type: Adjective
• Root: राजन्-मूल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; तत्पुरुषः (राज्ञः मूलम् = having the king as root)

• हि: indeed
• हि: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात/particle

• धर्मः: righteousness
• धर्मः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय conjunction

• जयः: victory
• जयः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय conjunction

• जयताम्: of the victorious
• जयताम्: Sambandha (सम्बन्ध/genitive)
• Type: Noun
• Root: जि (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकृदन्त ‘जयत्’; षष्ठी बहुवचनम्

• वर: O best one
• वर: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे सम्बोधन एकवचनम्

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तस्मात् (अव्यय/तद्-प्रयोग)
• Form: अव्यय; हेत्वर्थ/therefore (ablatival adverb from तद्)

• सर्वासु: in all
• सर्वासु: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे सप्तमी (7th/Locative) बहुवचनम्; अवस्थासु इति विशेषणम्

• अवस्थासु: in conditions/states
• अवस्थासु: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अवस्था (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे सप्तमी बहुवचनम्

• रक्षितव्याः: should be protected
• रक्षितव्याः: Karta (कर्ता/predicate)
• Type: Adjective
• Root: रक्ष् (धातु) + तव्यत् (कृदन्त)
• Form: तव्यत्-प्रत्ययान्त (gerundive; ‘to be protected’); पुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्; नराधिपाः इति विधेयविशेषणम्

• नराधिपाः: kings
• नराधिपाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर-अधिप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्; तत्पुरुषः (नराणाम् अधिपः = ruler of men)

Context

O Ravana, the best among the victorious! indeed the king is at the root of righteousness and victory.Therefore, the king should be protected by all at every stage.

Characters & Entities

• Mārīca
• Rāvaṇa
• King (narādhipa)
• Dharma
• Jaya (victory)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Rājadharma teaches that the king is the institutional root of social order; if the king falls into adharma or is destroyed, dharma and stability collapse. Hence protecting (and correcting) the king is a public necessity.

What is the narrative situation?

Mārīca counsels Rāvaṇa on the nature of kingship and the stakes of royal conduct, attempting to restrain a disastrous course.

Which character virtue is emphasized?

The virtue is responsible statecraft: prioritizing the preservation of righteous rule and long-term stability over impulsive desire.