Previous Verse
Next Verse

Shloka 94

Narmadā

Revā) Tīrtha Greatness: The Gandharva Maidens’ Curse Narrative (Acchodā Episode Begins

धर्मश्चार्थश्चकामश्च मोक्षश्चैतच्चतुष्टयम् । यथोक्तं फलदं ज्ञेयं विपरीतं तु निष्फलम्

dharmaścārthaścakāmaśca mokṣaścaitaccatuṣṭayam | yathoktaṃ phaladaṃ jñeyaṃ viparītaṃ tu niṣphalam

Дхарма, артха, кама и мокша — это четверичное целое; следует знать, что оно приносит плод, когда осуществляется согласно сказанному в учении, но при извращённом следовании остаётся бесплодным.

धर्मःdharma, righteousness
धर्मः:
Karta (कर्ता/Subject, in enumeration)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative, 1st), एकवचन (Singular)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
अर्थःartha, wealth/purpose
अर्थः:
Karta (कर्ता/Subject, in enumeration)
TypeNoun
Rootअर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative, 1st), एकवचन (Singular)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
कामःkāma, desire/pleasure
कामः:
Karta (कर्ता/Subject, in enumeration)
TypeNoun
Rootकाम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative, 1st), एकवचन (Singular)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
मोक्षःmokṣa, liberation
मोक्षः:
Karta (कर्ता/Subject, in enumeration)
TypeNoun
Rootमोक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative, 1st), एकवचन (Singular)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
एतत्this
एतत्:
Visheshana (विशेषण/qualifier)
TypeAdjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा-विभक्ति (Nominative, 1st), एकवचन (Singular); विशेषण (adjectival) to चतुष्टयम्
चतुष्टयम्group of four, tetrad
चतुष्टयम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootचतुष्टय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा-विभक्ति (Nominative, 1st), एकवचन (Singular)
यथा-उक्तम्as stated
यथा-उक्तम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण/adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय) + उक्त (कृदन्त; √वच्/वद् (धातु) → क्त)
Formअव्ययीभाव-समास (adverbial compound); अव्ययवत् प्रयोग (indeclinable usage) meaning 'as said'
फलदम्fruit-giving, result-bestowing
फलदम्:
Visheshana (विशेषण/qualifier)
TypeAdjective
Rootफलद (प्रातिपदिक; फल + द (√दा धातु) with agentive sense)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा-विभक्ति (Nominative, 1st), एकवचन (Singular); विशेषण (adjective) to (एतत्) चतुष्टयम्
ज्ञेयम्to be known/understood
ज्ञेयम्:
Kriya (क्रिया/predicative complement; implied 'is')
TypeAdjective
Rootज्ञेय (कृदन्त; √ज्ञा (धातु) → यत्/अनीयर् भाव, here -य)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा-विभक्ति (Nominative, 1st), एकवचन (Singular); विधेय-विशेषण (predicative) 'to be known'
विपरीतम्the opposite, contrary
विपरीतम्:
Karta (कर्ता/Subject, of implied 'is')
TypeAdjective
Rootविपरीत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा-विभक्ति (Nominative, 1st), एकवचन (Singular); विषय-निर्देश (as 'the opposite [of that]')
तुbut, however
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle) expressing contrast
निष्फलम्fruitless, without result
निष्फलम्:
Kriya (क्रिया/predicative complement; implied 'is')
TypeAdjective
Rootनिष्फल (प्रातिपदिक; निः + फल)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा-विभक्ति (Nominative, 1st), एकवचन (Singular); विधेय-विशेषण (predicative) to विपरीतम्

Unspecified (narrative speaker not indicated in the provided excerpt)

Primary Rasa: shanta

Sandhi Resolution Notes: धर्मश्च = धर्मः + च; अर्थश्च = अर्थः + च; कामश्च = कामः + च; मोक्षश्च = मोक्षः + च; चैतत् = च + एतत्; यथोक्तं = यथा + उक्तम्; (line end) निष्फलम् unchanged.

FAQs

They are the four puruṣārthas: dharma (righteous living), artha (material well-being), kāma (legitimate desires/pleasures), and mokṣa (liberation).

It teaches that these aims yield beneficial results when pursued according to śāstric guidance and ethical order—especially with dharma as the regulating principle.

If one seeks wealth, pleasure, or even spiritual goals through unrighteous or distorted means—against proper teaching—the pursuit becomes barren, failing to bring the intended true benefit.