Previous Verse
Next Verse

Shloka 10

Puṣkara Sacrifice: Gāyatrī’s Marriage, Sāvitrī’s Wrath, Rudra’s Test, and the Tīrtha-Māhātmya

केन चेयं जटा पुत्रि रक्तसूत्रावकल्पिता । एवंविधानि वाक्यानि श्रुत्वोवाच स्वयं हरिः

kena ceyaṃ jaṭā putri raktasūtrāvakalpitā | evaṃvidhāni vākyāni śrutvovāca svayaṃ hariḥ

«Кем, дочь моя, эта спутанная прядь устроена и перевязана красной нитью?» Услышав такие слова, сам Хари заговорил.

kenaby whom? with what?
kena:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootkim (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine/Neuter), तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन (Singular); प्रश्नवाचक सर्वनाम (interrogative pronoun)
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
iyamthis
iyam:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootidam (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); संकेत-प्रदर्शक सर्वनाम (demonstrative pronoun)
jaṭāmatted hair, braid
jaṭā:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootjaṭā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
putriO daughter
putri:
Sambodhana (सम्बोधन/Address)
TypeNoun
Rootputrī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन (Singular)
rakta-sūtra-avakalpitāarranged with a red thread
rakta-sūtra-avakalpitā:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootrakta (प्रातिपदिक) + sūtra (प्रातिपदिक) + ava√kḷp (धातु)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); कृदन्त-भूतकर्मणि-क्त (PPP in -ta): avakalpita ‘arranged/contrived’; तत्पुरुष-समास: ‘रक्तसूत्रेण अवकल्पिता’ (instrumental sense)
evaṃ-vidhānisuch (of this kind)
evaṃ-vidhāni:
Karma (कर्म/Object)
TypeAdjective
Rootevaṃ (अव्यय) + vidha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), बहुवचन (Plural); कर्मधारय: ‘एवंविधानि’ = ‘such kinds’
vākyāniwords, statements
vākyāni:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootvākya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), बहुवचन (Plural)
śrutvāhaving heard
śrutvā:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootśru (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive in -tvā), पूर्वकाल (prior action)
uvācasaid
uvāca:
Kriyā (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (Singular); परस्मैपद (Parasmaipada)
svayamhimself
svayam:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रिया-विशेषण/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootsvayam (अव्यय)
Formअव्यय (indeclinable), स्वार्थक-क्रियाविशेषण (adverb: ‘oneself’)
hariḥHari (Vishnu)
hariḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Roothari (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

Hari (Vishnu)

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shringara

Type: celestial_realm

Sandhi Resolution Notes: ceyaṃ = ca iyam; raktasūtrāvakalpitā = rakta-sūtra-avakalpitā; śrutvovāca = śrutvā uvāca.

H
Hari
V
Vishnu

FAQs

Hari (Vishnu) speaks, addressing someone as “putri” (“daughter”), indicating he is speaking to a female figure within the ongoing dialogue.

The red thread is presented as a notable detail that prompts inquiry, signaling a ritual, vow, or identifying mark within the story and setting up Hari’s response in the dialogue.

The verse models attentive listening and discerning inquiry: after hearing statements, Hari responds directly, implying that clarity is gained through careful questioning rather than assumption.